close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

    Strona Archiwalna
    Aktualna strona znajduje się pod adresem: gov.pl/dyplomacja

  • PRZESTRZEŃ WOLNOŚCI, BEZPIECZEŃSTWA I SPRAWIEDLIWOŚCI UE

  •  

     

    Art. 3 ust. 2 TUE stanowi: „Unia zapewnia swoim obywatelom przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości bez granic wewnętrznych, w której zagwarantowana jest swoboda przepływu osób, w powiązaniu z właściwymi środkami w odniesieniu do kontroli granic zewnętrznych, azylu, imigracji, jak również zapobiegania i zwalczania przestępczości.”

     

    Tytuł V TFUE (art. 67–89) jest poświęcony przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Poza przepisami ogólnymi tytuł ten zawiera szczegółowe rozdziały poświęcone:

     

    • polityce dotyczącej kontroli granicznej, azylu i imigracji;
    • współpracy sądowej w sprawach cywilnych,
    • współpracy sądowej w sprawach karnych,
    • współpracy policyjnej.

    Należy również wspomnieć o innych artykułach, które są nieodłącznie związane z utworzeniem przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Chodzi mianowicie o art. 6 TUE, który dotyczy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i przystąpienia UE do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 8 TFUE dotyczący zniesienia nierówności, art. 15 ust. 3 TFUE o prawie dostępu do dokumentów instytucji, art. 16 TFUE o ochronie danych osobowych oraz artykuły 18–25 TFUE, które dotyczą niedyskryminacji i obywatelstwa Unii.

     

    Cele przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości zostały szczegółowo określone w art. 67 TFUE:

     

    • „Unia stanowi przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w poszanowaniu praw podstawowych oraz różnych systemów i tradycji prawnych państw członkowskich.
    • Unia zapewnia brak kontroli osób na granicach wewnętrznych i rozwija wspólną politykę w dziedzinie azylu, imigracji i kontroli granic zewnętrznych, opartą na solidarności między państwami członkowskimi i sprawiedliwą wobec obywateli państw trzecich. Do celów niniejszego tytułu, bezpaństwowcy są traktowani jak obywatele państw trzecich.
    • Unia dokłada starań, aby zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa za pomocą środków zapobiegających przestępczości, rasizmowi i ksenofobii oraz zwalczających te zjawiska, a także za pomocą środków służących koordynacji i współpracy organów policyjnych i sądowych oraz innych właściwych organów, a także za pomocą wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych w sprawach karnych i, w miarę potrzeby, przez zbliżanie przepisów karnych.
    • Unia ułatwia dostęp do wymiaru sprawiedliwości, w szczególności przez zasadę wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych”.

    Zgodnie z art. 4 ust. 2 TFUE, przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości zaliczona została do kompetencji dzielonych między Unię i państwa członkowskie czyli zarówno UE jak i państwa członkowskie będą mogły stanowić prawo i przyjmować akty prawnie wiążące.

    Przyjmowanie aktów prawnych odbywa się obecnie z reguły zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą określoną w art. 294 TFUE. Rada podejmuje decyzje większością kwalifikowaną, a Parlament Europejski jako współprawodawca zajmuje stanowisko zgodnie z procedurą współdecyzji.

     

    W dniu 1 grudnia 2014 r. wygasły przepisy, które ograniczały kontrolę Trybunału Sprawiedliwości UE w dziedzinie przepisów unijnych dotyczących współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych i uprawnienia Komisji do nadzorowania stosowania prawa UE w tym obszarze. Jako środek przejściowy, w protokole 36 do traktatu lizbońskiego zawarto bowiem przepis, że do dnia 1 grudnia 2014 r. uprawnienia Komisji na mocy art. 258 TFUE (postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego) i Trybunału Sprawiedliwości nie stosują się do aktów prawnych w dziedzinie współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych, które zostały przyjęte przed wejściem w życie traktatu, chyba że zostały one uchylone, unieważnione lub zmienione (warunki te czasem określane są jako „lizbonizacja”) po jego wejściu w życie.

     

    Obok zmian wprowadzanych kolejnymi traktatami szczególnie ważną rolę, jeśli chodzi o zmiany i postępy zachodzące w różnych dziedzinach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, odgrywała Rada Europejska.

     

    Traktat z Lizbony formalnie uznaje pierwszoplanową rolę Rady Europejskiej, która „określa strategiczne wytyczne planowania prawodawczego i operacyjnego w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości” zgodnie z art. 68 TFUE. Rada Europejska, na swoim posiedzeniu w dniach 26-27 czerwca 2014 r., przyjęła Konkluzje zawierające wytyczne strategiczne planowania prawodawczego i operacyjnego w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Strategiczne wytyczne nadają impuls do dalszego rozwoju przestrzeni, określając zasady oraz cele horyzontalne, które powinny przyświecać dalszej integracji unijnej w tym obszarze. Zgodnie z oczekiwaniami państw członkowskich, przewodnią ideą strategicznych wytycznych jest skoncentrowanie dalszych działań na konsekwentnej oraz skutecznej implementacji istniejących aktów prawnych, jak również na konsolidacji dotychczasowego dorobku prawnego. Ponadto, zacieśnieniu ma ulec praktyczna współpraca pomiędzy właściwymi organami państw członkowskich, z pełnym wykorzystaniem istniejących instrumentów. Szczególne znaczenie przykłada się jednocześnie do właściwego umiejscowienia praw podstawowych w kontekście dalszego rozwoju przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

     

    Utworzone zostały różne agencje, których zadaniem jest udział w zarządzaniu strategiami politycznymi w szeregu dziedzin istotnych dla przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości:

     

    - Europol w dziedzinie współpracy policyjnej www.europol.europa.eu,

    - Europejskie Kolegium Policyjne Cepol www.cepol.europa.eu,

    - Eurojust w dziedzinie współpracy sądowej w sprawach karnych www.eurojust.europa.eu,

    - Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej zajmującą się prawami podstawowymi i zwalczaniem dyskryminacji fra.europa.eu/en,

    - Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii www.emcdda.europa.eu,

    - Europejską Agencja Zarządzania Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw Członkowskich Unii Europejskiej (Frontex) odpowiedzialną za koordynację kontroli granic zewnętrznych UE frontex.europa.eu,

    - Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu www.easo.europa.eu,

    - Europejska Agencja ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA) www.eulisa.europa.eu.