close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej

    Strona Archiwalna
    Aktualna strona znajduje się pod adresem: gov.pl/dyplomacja

  • EUROPEJSKA POLITYKA SĄSIEDZTWA

  •  

     

    Europejska Polityka Sąsiedztwa (EPS) została powołana w 2003 r. w celu budowania dobrobytu, bezpieczeństwa i stabilności oraz demokratycznych i praworządnych struktur państwowych w krajach sąsiadujących z UE. EPS obejmuje 16 państw – 6 krajów Partnerstwa Wschodniego (Armenia, Azerbejdżan, Białoruś, Gruzja, Mołdawia, Ukraina) i 10 krajów południowego sąsiedztwa (Algieria, Egipt, Izrael, Jordania, Liban, Libia, Maroko, Palestyna, Tunezja, Syria).

     

    Zgodnie z art. 8 Traktatu o Unii Europejskiej, „Unia rozwija szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa, opartej na wartościach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na współpracy."

     

    Uruchomione w 2009 r. z inicjatywy Polski i Szwecji Partnerstwo Wschodnie stanowi specyficzny, wschodni wymiar EPS. Jego celem jest wsparcie reform i przyśpieszenie zbliżania państw Europy Wschodniej do UE m.in. poprzez polityczne stowarzyszenie, integrację gospodarczą oraz liberalizację wizową. Partnerstwo Wschodnie rozwija się dwutorowo: w wymiarze dwustronnym koncentruje się na umacnianiu relacji poszczególnych państw z UE; w wymiarze wielostronnym - odnosi się do wyzwań wspólnych dla wszystkich partnerów.

     

    Unia dla Śródziemnomorza, powołana w 2008 r. jako kontynuacja tzw. Procesu Barcelońskiego, obejmuje państwa UE i sąsiedztwa południowego oraz Turcję, Mauretanię i śródziemnomorskie państwa bałkańskie. Jako inicjatywa wielostronna koncentruje się na projektach transnarodowych na rzecz zwiększenia integracji regionalnej i spójności i jest uzupełnieniem bilateralnej współpracy  południowych sąsiadów z UE w ramach EPS.

     

    W reakcji na wydarzenia tzw. wiosny arabskiej w 2011 roku  dokonano rewizji EPS w celu dostosowania jej do zmian zachodzących w UE i jej sąsiedztwie. Położono szczególny nacisk na promowanie procesów transformacji demokratycznej oraz wprowadzono zasady zróżnicowania relacji z sąsiadami i warunkowości pomocy (zasada „więcej za więcej"). Zainicjowano również „Partnerstwo na rzecz demokracji i wspólnego dobrobytu" - nową strategię współpracy UE z południowymi sąsiadami, zakładającą wzmocnienie wsparcia dla partnerów, którzy podejmują reformy polityczne i gospodarcze.

     

    Wdrażanie EPS

     

    EPS realizowana jest m.in. poprzez wdrażanie Planów Działania uzgodnionych wspólnie przez UE i poszczególnych partnerów. Są to dokumenty o charakterze politycznym, zawierające harmonogram i cele reform w krajach sąsiedzkich. Warunkiem przyjęcia Planu Działania jest wcześniejsze zawarcie umowy stowarzyszeniowej lub porozumienia o partnerstwie i współpracy. Umów tego typu nie podpisały dotąd z UE Białoruś i Syria. Istotnym elementem umów o stowarzyszeniu są przepisy dot. ustanowienia pogłębionych i kompleksowych stref wolnego handlu (Deep and Comprehensive Free Trade Areas, DCFTA).  Oprócz Ukrainy, Mołdawii i Gruzji, które już podpisały takie umowy, negocjacje dot. DCFTA prowadzone są z Marokiem i Tunezją.

     

    Polityka sąsiedztwa jest finansowana z Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa (European Neighbourhood Instrument, ENI). Budżet ENI na lata 2014-20 wynosi 15,4 mld €. Zgodnie z polskimi postulatami wprowadzono zmiany zasad finansowania, dzięki którym podczas przydziału środków uwzględniane będą postępy partnerów w realizacji uzgodnionych reform, w szczególności w umacnianiu demokracji („więcej za więcej”). Zakres działania ENI ujęto w sześciu obszarach tematycznych: (1) prawa człowieka, demokracja i rządy prawa; (2) integracja z rynkiem wewnętrznym UE; (3) migracja i mobilność; (4) trwały rozwój zapobiegający wykluczeniu społecznemu; (5) budowa zaufania, zapobieganie i rozwiązywanie konfliktów oraz (6) współpraca regionalna, subregionalna i transgraniczna.

     

    Przegląd EPS

     

    W obliczu dramatycznych wydarzeń na Ukrainie, przedłużającego się konfliktu w Syrii i pogłębiającej się destabilizacji Libii coraz bardziej konieczna stawała się konieczność gruntownej zmiany dotychczasowej polityki UE wobec sąsiadów. Polska była jednym z państw członkowskich, które konsekwentnie nawoływały do głębokiej reformy EPS.

     

    18 listopada 2015 r. Komisja Europejska  i Wysoka Przedstawiciel F. Mogherini opublikowały komunikat zawierający założenia rewizji EPS, który podsumowuje 12-miesięczny okres przeglądu tej polityki. Zgodnie z zapisami komunikatu, stabilizacja jest głównym priorytetem politycznym EPS, a zróżnicowanie i współodpowiedzialność jej filarami. Komunikat zapowiada większy nacisk na realizację interesów UE i jej partnerów. Jednocześnie rządy prawa i prawa człowieka pozostają priorytetami EPS. Wśród nowych kluczowych obszarów współpracy dokument wskazuje na: reformę sektora bezpieczeństwa, zwalczanie terroryzmu i radykalizacji, przeciwdziałanie nieregularnej migracji, mobilność, bezpieczeństwo energetyczne. Dla partnerów aspirujących do głębszych relacji z UE przewidziana jest kontynuacja działań na bazie umów stowarzyszeniowych (AA) i pogłębionych kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTA). W odniesieniu do wschodnich sąsiadów, którzy podpisali AA/DCFTA, komunikat zapowiada dalszą integrację z rynkiem UE i docelowo utworzenie wspólnej przestrzeni ekonomicznej. Lżejsza i bardziej zindywidualizowana formuła współpracy przewidziana jest dla sąsiadów, którzy nie dążą do zbliżania z UE. Komunikat zapowiada zwiększenie elastyczności finansowania i programowania EPS oraz pozyskiwanie dodatkowych funduszy dla sąsiedztwa poprzez współpracę z międzynarodowymi instytucjami finansowymi.

     

    Polska od początku procesu przeglądu EPS aktywnie angażowała się na rzecz zwiększenia efektywności i elastyczności tej polityki oraz jej dostosowania do aktualnych uwarunkowań w południowym i wschodnim sąsiedztwie UE. Uczestniczyliśmy w szeregu inicjatyw we współpracy z innymi państwami członkowskimi UE, mających na celu zdefiniowanie kluczowych dla reformy elementów. Założenia przeglądu EPS są w dużym stopniu zbieżne z postulatami Polski (pogłębione zróżnicowanie między partnerami, większa elastyczność, priorytetyzacja i nacisk na interesy, silniejsze zaangażowanie w kwestie bezpieczeństwa). W naszej ocenie kluczem do efektywności EPS jest praktyczne zróżnicowanie między jej wschodnim i południowym wymiarem, a także między poszczególnymi partnerami i uwzględnienie ich odmiennych aspiracji, postępów, ale także charakteru relacji z UE. Sąsiedzi gotowi wdrażać reformy prowadzące do politycznego stowarzyszenia oraz gospodarczej integracji z UE poprzez utworzenie pogłębionych kompleksowych stref wolnego handlu, powinni otrzymywać silniejsze wsparcie polityczne i finansowe.  Polska zabiega o wzmocnienie politycznego wymiaru EPS i  koncentrację na konkretnych sektorach, takich jak bezpieczeństwo, energia, nielegalna migracja. 

     

    Zobacz także: 

    Polska Pomoc dla krajów Partnerstwa Wschodniego