close

Zarządzanie kryzysowe

Zarządzanie kryzysowe w Unii Europejskiej

 

Unia Europejska jest aktywna we wszystkich fazach zarządzania kryzysowego, tj.: zapobiegania, przygotowania, reagowania i odbudowy po sytuacji kryzysowej. Należy zaznaczyć, że aktywność UE nie zastępuje działań poszczególnych państw członkowskich, lecz uzupełnia ich wysiłki w tym obszarze.

Działalność UE w zakresie zarządzania kryzysowego jest realizowana w ramach różnych instrumentów oraz przy wykorzystaniu licznych narzędzi. Wśród najważniejszych można wymienić:

 

  • Działalność Dyrekcji Generalnej ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności (DG ECHO).
  • Mechanizm Ochrony Ludności UE – funkcjonujący od 2001 roku. Celem mechanizmu jest dostarczenie, na prośbę państwa dotkniętego, wsparcia w przypadku wystąpienia poważnej sytuacji kryzysowej (naturalnej lub spowodowanej przez człowieka). Może on być uruchomiony na terenie UE, jak i poza nią. W ramach mechanizmu zostało utworzone Centrum Monitoringu i Informacji, które pracuje całą dobę i koordynuje udzielanie pomocy. Oprócz realizacji zadań z zakresu reagowania, w ramach mechanizmu rozwijany jest system wymiany ekspertów oraz system szkoleniowy, których celem jest podniesienie skuteczność reakcji UE na sytuacje kryzysowe.
  • Instrument Finansowy Ochrony Ludności – funkcjonujący od 2007 roku. W ramach instrumentu możliwe jest sfinansowanie projektów mających na celu usprawnienie działań ratowniczych realizowanych w ramach Mechanizmu Ochrony Ludności UE oraz podniesienie przygotowania na ew. sytuacje nadzwyczajne.
  • Instrument na rzecz Stabilności – instrument finansowy funkcjonujący od 2007 roku. Celem instrumentu jest zapewnienie szybkiej reakcji na kryzys i podjęcie kroków w celu stabilizacji na miejscu kryzysu, podczas gdy pomoc długoterminowa jest jeszcze w fazie planowania. W ramach instrumentu finansowane jest szeroki zakres projektów, m.in. wsparcie w zakresie mediacji, budowania zaufania, tymczasowej administracji, wzmocnienia rządów prawa, przejściowego wymiaru sprawiedliwości, budowy zdolności państw.
  • System wczesnego ostrzegania UE (EU Conflict Early Warning System) jest instrumentem zarządzania kryzysowego Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych. System pomaga w ocenie sytuacji w regionach konfliktogennych lub potencjalnie konfliktogennych. Jego podstawowym instrumentem metodologicznym jest Global Conflict Risk Scan, oceniający możliwość wybuchu otwartego konfliktu w ciągu 3-5 lat. W ramach systemu oceniane są trendy na podstawie danych historycznych. Global Conflict Risk Scan ocenia pięć obszarów ryzyka: aspekty polityczne, aspekty społeczne, politykę bezpieczeństwa, aspekty środowiskowe oraz politykę gospodarczą.
  • Operacje zarządzania kryzysowego realizowane w ramach Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO). W ramach WPBiO prowadzone są operacje wojskowe i misje cywilne. Mapa działań obejmuje Bałkany, Europę Wschodnią i Kaukaz, region Morza Śródziemnego, Bliski Wschód oraz Afrykę. UE prowadzi operacje autonomicznie lub we współpracy z innymi organizacjami. Zakres operacji, które UE może realizować, został określony bardzo szeroko. Traktat Lizboński z 2009 r. rozszerzył katalog możliwych misji i operacji o działania rozbrojeniowe, misje doradztwa wojskowego i wsparcia, misje zapobiegania konfliktom i misje zbrojne służące stabilizacji sytuacji po konfliktach. Określono w nim także, że operacje UE mogą służyć walce z terroryzmem oraz wspieraniu państw trzecich w zwalczaniu terroryzmu na ich terytoriach. Głównym ciałem politycznym podejmującym decyzje w zakresie zarządzania kryzysowego w zakresie WPBiO jest Rada ds. Zagranicznych (FAC). Wspierają ją następujące grupy i komitety: Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa (Political and Security Committee – PSC), Komitet Wojskowy (Military Committee – MC), Grupa Polityczno-Wojskowa (Politico-Military Group – PMG), Komitet ds. Cywilnych Aspektów Zarządzania Kryzysowego (Civilian Aspects of Crisis Management – CIVCOM).

Więcej informacji na temat problematyki ochrony ludności UE można znaleźć pod adresami:

http://www.ock.gov.pl/obrona_cywilna_kraju/unia_europejska

https://msw.gov.pl/pl/wspolpraca-miedzynarod/unia-europejska/ochrona-ludnosci-w-ue/7096,Ochrona-ludnosci-w-UE.html

http://rcb.gov.pl/?page_id=2553

 

 

Zarządzanie kryzysowe w NATO

 

Priorytetowym zadaniem Sojuszu jest obrona kolektywna. Sojusz angażuje się także w obronę przed terroryzmem, zapobieganie kryzysom oraz operacje reagowania kryzysowego. Proces zarządzania kryzysowego NATO obejmuje następujące fazy: ostrzeganie i alarmowanie, ocena sytuacji, przyjęcie opcji reagowania, planowanie i realizacja oraz powrót do sytuacji wyjściowej. Dotyczą one także operacji w ramach obrony kolektywnej. Podstawowym dokumentem sojuszniczym dot. procedur zarządzania kryzysowego jest Instrukcja Systemu Reagowania Kryzysowego NATO (NATO Crisis Response System Manual – NCRSM).

 

W ramach Sojuszu wdrażane są następujące systemy, celem usprawnienia procesu zarządzania w czasie kryzysu: System Reagowania Kryzysowego (NATO Crisis Response System – NCRS), System Ostrzegania i Alarmowania (NATO Intelligence and Warning System – NIWS), System Planowania Operacyjnego (NATO’s Operational Planning System) i System uzgodnień z zakresu zarządzania kryzysowego w ramach planowania cywilnego (NATO Civil Emergency Planning Crisis Management Arrangements – CEP CMA).

 

Znaczące miejsce w polityce Sojuszu zajmuje cywilne planowanie kryzysowe (Civil Emergency Planning – CEP). Jego celem jest wspieranie operacji prowadzonych przez Sojusz oraz władze narodowe w przypadku kryzysu, także w ramach obrony kolektywnej. Mimo tego, że przygotowanie na wypadek zagrożeń leży w kompetencji poszczególnych państw członkowskich, to na poziomie NATO wysiłek skupiony jest na harmonizacji wybranych procedur i zdolności. Organem zarządzającym CEP jest Komitet ds. Planowania Cywilnego (CEPC).

 

W ramach CEP, w 1998 r., zostało utworzone Euroatlantyckie Centrum Reagowania Kryzysowego (Euro-Atlantic Disaster Coordination Centre – EADRCC), które pracuje w systemie 24/7. EADRCC odbiera prośby o pomoc państw dotkniętych poważnymi katastrofami i koordynuje udzielanie pomocy przez państwa członkowskie i partnerskie Sojuszu. Ponadto, współpracuje z centrami reagowania kryzysowego innych organizacji.

 

 

 

Ćwiczenia zarządzania kryzysowego w NATO i UE

 

Ćwiczenia z zakresu zarządzania kryzysowego są prowadzone zarówno przez NATO, jak i UE. Organizacje przeprowadzają ćwiczenia aplikacyjnie, tj. bez realnego angażowania sił i środków państw w terenie (natowskie CMX i unijne MULTILAYER), oraz ćwiczenia polowe wymagające realnego wydzielenia zasobów. Obie organizacje wspierają także przeprowadzanie międzynarodowych ćwiczeń z zakresu zarządzania kryzysowego przez poszczególne państwa członkowskie.

 

  • CMX prowadzane są regularnie przez NATO. Scenariusze dotyczą mechanizmu uruchomienia obrony kolektywnej (art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego) lub udziału NATO w działaniach stabilizacyjnych w ramach mandatu ONZ (operacje poza obszarem traktatowym). Uczestniczą w nim najwyższe władze Sojuszu i przedstawiciele państw członkowskich. Organizatorem ćwiczenia jest Sekretarz Generalny NATO. Podczas ćwiczenia doskonalone są procedury podejmowania decyzji w sytuacji narastania zagrożenia, w tym w hybrydowym środowisku bezpieczeństwa, i konieczności przeprowadzania operacji reagowania kryzysowego, w tym obrony kolektywnej. Ćwiczenia stanowią także okazję do zacieśnienia współpracy z krajami partnerskimi NATO, które często zapraszane są do uczestnictwa w CMX. Znaczenie ćwiczeń zarządzania kryzysowego wzrosło w wyniku decyzji podjętych na szczycie NATO w Walii w 2014 roku.
  • MULTILAYER (wcześniej znane pod nazwą CME) prowadzone są regularnie przez UE. Celem ćwiczeń unijnych jest sprawdzenie struktur, procedur i mechanizmów zarządzania kryzysowego UE, współpracy cywilno-wojskowej oraz interakcji między instytucjami UE a państwami członkowskimi. W ćwiczeniach uczestniczy personel cywilny i wojskowy w stolicach państw członkowskich UE, przedstawiciele instytucji unijnych w Brukseli: Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, Rady UE, Komisji Europejskiej. Udział innych organizacji międzynarodowych obejmuje zazwyczaj obserwowanie ćwiczeń.

© 2012 Ministerstwo Spraw Zagranicznych