close

Ogólne zasady, które państwa członkowskie UE powinny stosować przy udzielaniu zezwoleń na transfery uzbrojenia określa Wspólne Stanowisko Rady nr 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określające wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego. Wspólne Stanowisko ustanawia między innymi Kryteria Unii Europejskiej w eksporcie broni, które mają charakter prawnie wiążący dla państw członkowskich.

 

Natomiast obrót towarami podwójnego zastosowania przez państwa UE jest regulowany przez Rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 z dnia 5 maja 2009 r. ustanawiające wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania, wraz z późniejszymi zmianami:

 

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1232/2011 z dnia 16 listopada 2011 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiające wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania;

 

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 388/2012 z dnia 19 kwietnia 2012 r. zmieniające rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 ustanawiające wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania.

 

Oba te rozporządzenia oraz Wspólne Stanowisko są bezpośrednio stosowane w prawie polskim.

 

 

Kluczowe znaczenie w dziedzinie kontroli eksportu odgrywają także inne międzynarodowe zobowiązania Polski, szczególnie te wynikające z członkostwa w organizacjach międzynarodowych, porozumieniach nieproliferacyjnych i reżimach kontroli eksportu. Priorytetowo traktowane są ograniczenia i zakazy eksportu towarów o znaczeniu strategicznym związane z sankcjami ONZ, UE i OBWE (więcej informacji nt. sankcji – tutaj).

 

Nieproliferacja broni masowego rażenia

W związku ze wzrostem zagrożenia związanego z proliferacją broni masowego rażenia (BMR) oraz zwiększeniem zainteresowania posiadaniem jej przez niektóre państwa i ugrupowania terrorystyczne w niestabilnych regionach świata, Polska stosuje szczególne środki ostrożności przy podejmowaniu decyzji o eksporcie towarów, technologi i usług, które mogą zostać wykorzystane do produkcji tego typu broni.

Polska jest stroną wszystkich głównych konwencji w tej dziedzinie:

 

  • Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) z 1968 r., 

  • Konwencji o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BTWC) z 1972 r. 

  • Konwencji o zakazie broni chemicznej (CWC) z 1993 r.

Dodatkowo, Polska należy  do Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW) wspierającej implementowanie i wykonywanie konwencji CWC. Wymienione umowy międzynarodowe mają na celu zarówno rozbrojenie i przeciwdziałanie proliferacji BMR, jak i promowanie handlu w celach pokojowych.

 

Więcej o nieproliferacji BMR znajdziesz tutaj.

 

Reżimy kontrolne

 

Specyficzną formę współpracy międzynarodowej w dziedzinie kontroli eksportu stanowią tzw. reżimy kontrolne. Są to nieformalne fora pozbawione osobowości prawnomiędzynarodowej, w ramach których państwa uzgadniają na zasadzie konsensusu politycznie wiążące reguły stosowane następnie w narodowych politykach kontroli eksportu.

Polska jest członkiem wszystkich reżimów kontroli eksportu i ugrupowań nieproliferacyjnych:

 

Głównym celem działania reżimów kontrolnych jest dążenie do zwiększenia transparencji w transferach oraz promowanie odpowiedzialności w handlu uzbrojeniem i towarami podwójnego zastosowania. Tym samym przyczyniają się one do wzrostu regionalnego i międzynarodowego bezpieczeństwa. Państwa uczestniczące w reżimach kontrolnych prowadzą stałą wymianę informacji oraz koordynują swoje polityki kontroli eksportu. Reżimy ustanawiają listy kontrolne, które zawierają wykazy dóbr – uzbrojenia lub towarów podwójnego zastosowania – które są objęte kontrolą ze względu na zagrożenie jakie mógłby spowodować ich niekontrolowany transfer.  Wraz z postepem technologicznym tisty te są regularnie.

Do podstawowych instrumentów współpracy wielostronnej zalicza się powiadamianie o:

 

  • odmowach wydania pozwolenia na eksport (ang. denials),

  • udzieleniu zgody na transfer, na który inne państwo wydało wcześniej odmowę – tzw. „podcięcie” (ang. undercuts).

Decyzja o odmowie wydania licencji eksportowej ze względu na niezgodność z celami reżimu powinna być notyfikowana innym uczestnikom. Oczekuje się, że państwa będą przeprowadzały dwustronne konsultacje w przypadku rozpatrywania transakcji podobnych do takich, w których inne państwo odmówiło wydania licencji. Ma to na celu zapobieganie podważeniu decyzji innego państwa i harmonizację narodowych polityk eksportu. System notyfikacji odmów funkcjonuje w ramach GDJ, GA, MTCR i PW, a także w ramach Unii Europejskiej. Natomiast konsultacje dwustronne prowadzone są w GDJ, MTCR i GA oraz Unii Europejskiej.

 

© 2012 Ministerstwo Spraw Zagranicznych