close

23 kwietnia 2018

Wyrok w sprawie Kościół Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu p. Polsce (skarga nr 32045/10)

W dniu 5 kwietnia 2018 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał wyrok w sprawie Kościół Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu p. Polsce (skarga nr 32045/10). Kanwą postępowania były nieudane próby odzyskania przez jeden ze zborów tego kościoła nieruchomości we Wrocławiu. Postępowanie krajowe prowadzone było z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1995 o stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżącym w niniejszej sprawie był II Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów we Wrocławiu. Sprawa dotyczyła nieruchomości (czterokondygnacyjnego budynku mieszkalnego oraz innego budynku poświęconego celom sakralnym) we Wrocławiu. Przed II Wojną Światową nieruchomość była użytkowana przez Kościół Baptystów należący do Bund Evangelisch-Freikirchlicher Gemeinden in Deutschland działający na terenie Rzeszy Niemieckiej. W maju 1996 r. skarżący wniósł do Wojewody Wrocławskiego o wydanie decyzji potwierdzającej własność Kościoła w odniesieniu do budynku czterokondygnacyjnego. Wojewoda odmówił uzasadniając decyzję tym, że skarżący nie spełniał wymogów przewidzianych ustawą z dnia 30 czerwca 1995 o stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący odwołał się od tej decyzji. Postępowanie w sprawie zakończyło się ostatecznie wyrokiem NSA z dnia 13 października 2009 r.,
w którym Sąd oddalił skargę kasacyjną skarżącego. 

   

W skardze do Trybunału skarżący zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (prawo do rzetelnego procesu sądowego) z uwagi na przewlekłość postępowania i jego nierzetelność wynikającą z faktu, że w trakcie postępowania zmieniły się przepisy prawa, które skutkowały niekorzystną dla skarżącego decyzją oddalającą jego roszczenia odnośnie do spornej nieruchomości. Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji (ochrona mienia).

 

W zakresie zarzutu naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, Trybunał podzielił stanowisko rządu polskiego, który wskazywał, że to postanowienie Konwencji nie miało zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem skarżący nie miał „prawa własności” („existing possessions”), które byłoby chronione Konwencją, ani też „uprawnionych oczekiwań” („legitimate expectations”), że otrzyma sporną nieruchomość. Trybunał w swoich rozważaniach wskazał również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2005 r. (sygn. akt SK 25/02), w którym Trybunał Konstytucyjny badał skargę konstytucyjną opierającą się na identycznych podstawach faktycznych.   

 

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 6 Konwencji dotyczącego braku rzetelności postępowania, w swoim stanowisku rząd polski wskazywał, że zmiana ustawy z dnia 30 czerwca 1995 o stosunku Państwa Polskiego do Kościoła Chrześcijan Baptystów w RP była bezpośrednią konsekwencją wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., gwarantującej wszystkim kościołom i związkom wyznaniowym równe prawa. Zmiany w prawie były więc niezbędne i proporcjonalne, bowiem zmierzały do zrównania pozycji wszystkich kościołów w Polsce. Ponadto, rząd wskazał, że aby zrównoważyć te zmiany w prawie kościoły otrzymały możliwość odzyskania nieruchomości, która służyła celom sakralnym lub w celu powiększenia ich gospodarstw rolnych. Podkreślał również, że pierwsza decyzja administracyjna w sprawie skarżącego została wydana jeszcze przed wprowadzeniem zmian w prawie i już wtedy organ administracji stwierdził, że skarżący nie może zostać uznany za następcę prawnego poprzedniego właściciela nieruchomości. A więc zmiany w prawie de facto nie pozbawiły skarżącego żadnego majątku. Zaznaczył również, że decyzje administracyjne zostały zbadane przez sądy administracyjne, które nie stwierdziły ich niezgodności z prawem.

 

Trybunał zauważył, że faktycznie pierwsza decyzja w sprawie skarżących została wydana jeszcze przed wejściem w życie zmian w prawie, ale zgodnie z tą decyzją wniosek skarżącego został rozpatrzony odmownie z uwagi na brak spełnienia przez niego ustawowych przesłanek. W ocenie Trybunału zmiany legislacyjne były uzasadnione celami, dla których zostały wprowadzone. Ponadto wprowadzone zmiany legislacyjne nie pozbawiły skarżącego żadnych „uprawnionych oczekiwań” nabycia nieruchomości, bowiem takie „oczekiwanie” nie zostało mu przyznane nawet przy pierwotnym brzmieniu przepisów. Trybunał zgodził się ze stanowiskiem rządu, że w niniejszej sprawie skarżący nie został pozbawiony żadnej własności.

 

Trybunał stwierdził, że skarga w zakresie naruszenia art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji (ochrona własności) jest ratione materiae niezgodna z Konwencją, a zatem niedopuszczalna. Stwierdził również brak naruszenia art. 6 Konwencji w zakresie rzetelności postępowania.     

 

W kontekście długości postępowania Trybunał przypomniał, że rozsądny czas postępowania musi być oceniany z uwzględnieniem okoliczności sprawy z odwołaniem do następujących kryteriów: złożoności sprawy, postępowania skarżącego i właściwych organów oraz przedmiotu sporu i jego znaczenia dla skarżącego.

 

Trybunał zauważył, że okres postępowania, który został wzięty pod uwagę w tej sprawie, miał swój początek w odwołaniu złożonym przez skarżącego w dniu 23 września 1996 r., a koniec w dniu 13 października 2009 r. tj. w dniu, w którym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącego. W związku z tym postępowanie w sprawie trwało ponad 13 lat, a sprawa była rozpoznawana kilkanaście razy przez organy administracji różnych szczebli oraz przez sądy administracyjne dwóch instancji.

 

Trybunał miał również na uwadze fakt, że sprawa mogła powodować trudności dla krajowych organów administracyjnych, w szczególności w związku z faktem, że dotyczyła skomplikowanych kwestii oraz nieruchomości położonych przed 1 września 1939 r. poza granicami Polski. Ponadto, Trybunał wskazał, że zmiany legislacyjne w trakcie toczących się postępowań mogły również mieć wpływ na długość postępowania w sprawie. Jednak w ocenie Trybunału nie uzasadnia to tak długiego okresu postępowania.   Trybunał stwierdził zatem naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji (prawo do rzetelnego procesu sądowego) w zakresie przewlekłości postępowania.

 

Trybunał przyznał stronie skarżącej słuszne zadośćuczynienie w wysokości 5.200 euro oraz zwrot kosztów i wydatków w wysokości 1.850 euro.

 

 Wyrok nie jest jeszcze ostateczny.

 

© 2012 Ministerstwo Spraw Zagranicznych