close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć
  • MIĘDZYNARODOWE PRAWO HUMANITARNE

  • MIĘDZYNARODOWE PRAWO HUMANITARNE

    Międzynarodowe prawo humanitarne (MPH), zwane także prawem konfliktów zbrojnych (dawniej prawem wojennym- łac. ius in bello) jest częścią prawa międzynarodowego publicznego, która służy rozwiązywaniu problemów humanitarnych wynikających z konfliktów zbrojnych, w szczególności poprzez normy prawne zawierające:

    - ograniczenia w metodach i środkach prowadzenia działań zbrojnych, oraz

    - zasady ochrony mienia i ludności niezaangażowanej w działania zbrojne przed skutkami tych działań.

    Nowożytne prawo konfliktów zbrojnych rozwinęło się XIX wieku. Fundamentalnymi umowami międzynarodowymi z tego zakresu są przede wszystkim tzw. Konwencje Haskie z 29 lipca 1899 r. i 18 października 1907 r., oraz tzw. Konwencje Genewskie z 12 sierpnia 1949 r., wraz z dwoma protokołami dodatkowymi do nich z 1977 r.

    Oprócz wyżej wymienionych aktów, ważnym źródłem norm MPH jest zwyczaj międzynarodowy. W ramach Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża prowadzone są prace nad identyfikowaniem i opisywaniem praktyki państw w zakresie MPH, oraz określaniem norm o charakterze zwyczaju międzynarodowego.

     

    Główne zasady MPH przyświecające zarówno większości konwencji, jak i zwyczajom w tej dziedzinie można określić następująco:

    - strony konfliktu zbrojnego muszą w każdym momencie rozróżniać siły zbrojne od ludności cywilnej, która nie może być atakowana. Ataki zbrojne mogą być skierowane wyłącznie na cele wojskowe. Osoby, które zaprzestały walki muszą być traktowane w sposób humanitarny. Niedozwolone jest zabijanie lub ranienie przeciwnika, który nie może już brać udziału w walce;

    - ani strony konfliktu zbrojnego, ani członkowie ich sił zbrojnych nie mają pełnej swobody w wyborze metod i środków prowadzenia działań zbrojnych. Zabronione jest używanie metod i środków, których użycie może spowodować nieuzasadnione straty lub nadmierne cierpienie;

    - ranni i chorzy muszą być objęci opieką przez stronę, która ma ich w swojej kontroli. Personel, budynki i sprzęt medyczny podlegają ochronie od ataków;

    - jeńcom pojmanym przez stronę przeciwną należy się poszanowanie dla ich życia, zdrowia, praw osobistych oraz ochrona przed aktami agresji i represji.

    Odpowiedzialnymi za wdrażanie norm prawa humanitarnego są przede wszystkim państwa. Zgodnie z art. 1 Konwencji Genewskich państwa są obowiązane nie tylko do przestrzegania przepisów Konwencji, ale także do dopilnowania przestrzegania ich we wszystkich okolicznościach. Oznacza to, iż państwa- strony Konwencji mają obowiązek wpływania za pomocą wszelkich możliwych środków na przestrzeganie Konwencji także przez jej nie- strony. Ważnym krokiem na drodze egzekwowania naruszeń MPH było powołanie Międzynarodowego Trybunału Karnego, odpowiedzialnego za sądzenie osób fizycznych winnych przestępstw wojennych. Art. 8 Statutu Rzymskiego MTK stanowi, iż Trybunał ma jurysdykcję, m.in. w sprawach zbrodni wojennych rozumianych jako naruszenie Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949 r. Dużą rolę w monitorowaniu przestrzegania przez państwa MPH odgrywa Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża. Będąc organizacją pozarządową o szczególnym charakterze, MKCK nie tylko stoi na straży przestrzegania prawa humanitarnego, przede wszystkim Konwencji Genewskich, ale także aktywnie uczestniczy w jego rozwoju i promocji zasad mu przyświecających.

     

    Więcej informacji nt. międzynarodowego prawa humanitarnego można znaleźć pod adresami:

     

    http://www.icrc.org/

     

    http://www.icrc.org/eng/war-and-law/treaties-customary-law/customary-law/index.jsp

     

    http://www.pck.pl/    

     

     

    ZESPÓŁ DO SPRAW MIĘDZYNARODOWEGO PRAWA HUMANITARNEGO

    Zespół do Spraw Międzynarodowego Prawa Humanitarnego został powołany Zarządzeniem Nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 maja 2004 r. (M.P. Nr 23, poz. 402). Jest organem opiniodawczo- doradczym Prezesa Rady Ministrów, do którego zadań należy przede wszystkim:

    - dokonywanie analizy i przeglądu umów międzynarodowych dotyczących MPH oraz formułowanie opinii w tym zakresie;

    - przedstawianie Prezesowi Rady Ministrów okresowych opinii na temat działań legislacyjnych, organizacyjnych i edukacyjnych, jakie należy podjąć w celu zapewnienia wykonania zobowiązań RP w dziedzinie MPH;

    - opiniowanie, na wniosek właściwego ministra, stanowiska Polski na konferencje międzynarodowe oraz na temat realizacji zobowiązań podjętych na tych konferencjach;

    - utrzymywanie kontaktów i wymianę informacji z innymi Komitetami i Komisjami zajmującymi się problematyką MPH, w szczególności z Komisją do spraw Upowszechniania Międzynarodowego Prawa Humanitarnego działającą przy Zarządzie Głównym Polskiego Czerwonego Krzyża.

    Członkami Zespołu, oprócz przedstawicieli MSZ, są także reprezentanci Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, oraz ministerstw: Spraw Wewnętrznych, Administracji, Finansów, Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Nauki, Obrony i Sprawiedliwości. Ponadto, do udziału w spotkaniach zapraszani są częstokroć przedstawiciele instytucji bezpośrednio zaangażowanych w działania związane z MPH, m.in. Polskiego Czerwonego Krzyża, Polskiej Akcji Humanitarnej, Caritas.

     

    MIĘDZYNARODOWA SŁUŻBA POSZUKIWAŃ (International Tracing Service- ITS)

               II wojna światowa, będąc najkrwawszym konfliktem w dziejach ludzkości,  odcisnęła piętno na całej późniejszej historii świata. Cechą charakterystyczną tej hekatomby w porównaniu z innymi wojnami jest to, iż większość jej ofiar stanowili cywile. Szacuje się, że zginęło ich w sumie ok. 41 milionów. Nie zapominając o politycznym czy ekonomicznym wymiarze spustoszeń jakie dokonała, bezsprzecznie II wojna światowa pozostawiła po sobie przede wszystkim morze ludzkich tragedii. W wyniku zawieruchy wojennej, wywózek, przesiedleń, losy milionów pracowników przymusowych, więźniów obozów koncentracyjnych były nieznane ich rodzinom.

                Zorganizowane próby tropienia losów i rejestrowania osób zaginionych podejmowane były jeszcze podczas wojny, początkowo przez brytyjski Czerwony Krzyż, zaś po jej zakończeniu, przez Administrację Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA).

    Od 1948 roku poszukiwanie zaginionych przejęła Międzynarodowa Służba ds. Poszukiwań (International Tracing Service, w skrócie ITS). Z biegiem czasu coraz mniej potrzebna była bezpośrednia i doraźna pomoc w powrocie do rodzin i domów, a coraz bardziej służenie informacją na temat losów zaginionych.

                 Dnia 6 czerwca 1955 roku w Bonn zawarte zostało przez Belgię, Holandię, Luksemburg, Francję, Wielką Brytanię, Republikę Federalną Niemiec, Włochy, Grecję, Izrael i USA porozumienie powołujące Międzynarodową Komisję do spraw Międzynarodowej Służby Poszukiwań (tzw. Porozumienie Bońskie). Porozumienie określało jako zadanie ITS prowadzenie poszukiwań osób zaginionych oraz gromadzenie, porządkowanie, przechowywanie i udostępnianie rządom oraz zainteresowanym osobom fizycznym dokumentów dotyczących Niemców i obywateli innych państw, którzy byli więzieni w narodowosocjalistycznych obozach koncentracyjnych lub obozach pracy, lub obywateli innych państw, którzy zostali deportowani w wyniku drugiej wojny światowej. Siedziba archiwów została umieszczona w Bad Arolsen, na terytorium RFN. Od samego początku zarządzanie Służbą powierzono Międzynarodowemu Komitetowi Czerwonego Krzyża z uwagi na humanitarny charakter jej misji oraz wiarygodność i uznanie Międzynarodowego Komitetu. Rzeczpospolita Polska  podpisała 1 czerwca 2006 r. Protokół o zmianie porozumień bońskich i od tego czasu zasiada, jako jedenasty członek w Międzynarodowej Komisji.

                  Po ponad 60 latach od zakończenia drugiej wojny światowej działalność Międzynarodowej Służby Poszukiwań ma w coraz mniejszym stopniu charakter humanitarny, a w coraz większym naukowo- badawczy. Jest ona w dzisiejszych czasach przede wszystkim instytucją archiwalną będącą przedmiotem zainteresowania historyków, naukowców i badaczy. W związku z powyższym, Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża uznał, że jego misja humanitarna w ITS dobiegła końca i zwrócił się z prośbą do Międzynarodowej Komisji o wyznaczenie innego podmiotu, który pełniłby funkcję kierowniczą i zarządzającą archiwum. Spowodowało to konieczność wynegocjowania nowej umowy międzynarodowej regulującej funkcjonowanie Międzynarodowej Służby Poszukiwań.

                   Zadanie przygotowania tekstu stosownego porozumienia zostało powierzone utworzonej w tym celu, złożonej ze wszystkich państw zasiadających w Międzynarodowej Komisji, Strategicznej Grupy Studyjnej (Strategic Study Group- SSG), której przewodniczącym została wybrana Liesbeth Lijnzaad, doradca prawny w MSZ Królestwa Niderlandów, a po zakończeniu jej misji (maj 2010), polski reprezentant w Międzynarodowej Komisji, zastępca dyrektora Departamentu Prawno- Traktatowego MSZ, Andrzej Misztal.

                   Wynikiem prac SSG jest Porozumienie o Międzynarodowej Służbie Poszukiwań, podpisane w Berlinie w dniu 9 grudnia 2011 roku przez 11 państw członkowskich Międzynarodowej Komisji. W Porozumieniu utrzymany został międzynarodowy charakter ITS. W ramach kompromisu osiągniętego w toku negocjacji uznano, że ITS nie będzie de iure organizacją międzynarodową, lecz „organizacją o międzynarodowym charakterze”. Nie będzie zatem posiadała podmiotowości prawnomiędzynarodowej, natomiast- w celu właściwego wypełniania swoich zadań- posiadać będzie osobowość prawną na gruncie prawa niemieckiego. Kierunek polityczny Międzynarodowej Służby Poszukiwań wyznaczać będzie Międzynarodowa Komisja, natomiast za bieżące kierowanie i administrowanie archiwami (konserwacja, katalogowanie dokumentów, zarządzanie personelem, przygotowywanie budżetu) odpowiadać będzie Dyrektor ITS, powoływany przez Międzynarodową Komisję. Międzynarodowej Komisji i Dyrektorowi ITS przy realizacji bieżących zadań doradzać będzie partner instytucjonalny, na którego wybrano Niemieckie Archiwa Federalne (Bundesarchiv). Szczegóły współpracy tej instytucji z ITS określono w odrębnym porozumieniu między ITS a partnerem instytucjonalnym, dzięki czemu, w razie potrzeby i jeśli tak zdecyduje Międzynarodowa Komisja, możliwa będzie rezygnacja ze współpracy i zmiana partnera instytucjonalnego bez potrzeby zmieniania Porozumienia o Międzynarodowej Służbie Poszukiwań. Odnośnie finansowania ITS uzgodniono, że jedynym płatnikiem organizacji będą Niemcy.

                 Porozumienie o Międzynarodowej Służbie Poszukiwań wejdzie w życie po jego ratyfikowaniu przez 11 państw członkowskich, do tej pory Porozumienie ratyfikowały Francja, Grecja, Izrael, Niderlandy, Niemcy, Polska (30 lipca 2012 r.), USA, Wielka Brytania i Włochy. Procedur ratyfikacyjnych nie zakończyły jeszcze Belgia i Luksemburg.

    Więcej informacji nt. ITS można znaleźć pod adresem: http://www.its-arolsen.org/en/system/welcome/witajcie/index.html

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: