close

  • Polsce – służyć, Europę – tworzyć, Świat – rozumieć
  • WYDARZENIA

  • 12 listopada 2014

    W 25. rocznicę Mszy pojednania w Krzyżowej Ministerstwo Spraw Zagranicznych upublicznia odtajnione szyfrogramy dotyczące wizyty kanclerza Helmuta Kohla w Polsce i będącej jej elementem uroczystości w Krzyżowej. Prezentowane materiały dotyczą także zmieniającej się sytuacji w NRD oraz radzieckich reakcji na plany zjednoczenia Niemiec.

    Odtajnione archiwalia to głównie korespondencja szyfrowa pomiędzy centralą MSZ w Warszawie a polską ambasadą w zachodnioniemieckiej Kolonii. W prezentowanym zbiorze znajdują się także tzw. okólniki (szyfrogramy okólne) czyli szyfrogramy wysyłane z centrali MSZ w Warszawie do wszystkich (bądź do części) placówek zagranicznych (ambasad, konsulatów, misji czy przedstawicielstw).

     

    Szyfrogramy MSZ (październik-grudzień 1989) plik PDF

     

    Zbiór  21 odtajnionych szyfrogramów otwiera dokument z 3 października 1989 r. poświęcony stosunkom NRD z RFN, które „weszły w krytyczną fazę”. Ostatni dokument w prezentowanym wyborze to okólnik dyrektora Departamentu Prasy i Informacji MSZ z 21 grudnia 1989 przewidujący, że „zrośnięcie się” obu państw niemieckich „w jeden organizm nastąpi około 2000 roku”. Lista dokumentów, autorów i skrótów w pliku PDF.

     

    Wizyta kanclerza Helmuta Kohla w Polsce początkowo miała odbyć się w czerwcu 1989 roku, jednakże ze względu na wybory z 4 czerwca została przełożona na listopad 1989 r. Owo przesuniecie sprawiło, że odbyła się ona w zupełnie innych okolicznościach, a jej gospodarzem był premier Tadeusz Mazowiecki.

     

    Niebagatelny wpływ na przebieg wizyty miała sytuacja we wschodnich Niemczech. Decyzja władz NRD o otworzeniu granic i upadek muru berlińskiego sprawiły, że kanclerz zdecydował się 10 listopada przerwać pobyt w naszym kraju i na jeden dzień pojechać do Niemiec, by 11 listopada przybyć z powrotem do Polski. W czasie wizyty kanclerz odbył rozmowy polityczne z premierem Tadeuszem Mazowieckim, prezydentem Wojciechem Jaruzelskim, spotkał się także z Lechem Wałęsą i Bronisławem Geremkiem. Kulminacyjnym punktem wizyty była jednak uroczystość zorganizowana w Krzyżowej – dawnym majątku Helmuta Jamesa von Moltke - miejscu spotkań niemieckiej antyhitlerowskiej grupy – tzw. Kręgu z Krzyżowej. W czasie nabożeństwa (odprawianego w języku polskim i niemieckim), które zyskało nazwę „Mszy pojednania” doszło do symbolicznego gestu obu szefów rządów. W czasie liturgii podczas przekazywania „znaku pokoju” premier Mazowiecki i kanclerz Kohl objęli się, co uznano za symbol polsko-niemieckiego pojednania i rozpoczęcie nowego rozdziału w stosunkach polsko-niemieckich.

     

    Waga tego wydarzenia została doceniona przez polskie MSZ, a polscy ambasadorowie otrzymali instrukcję, w której m.in. polecono potraktować „gesty pojednania premiera i kanclerza w Krzyżowej jako wyraz woli obu stron przezwyciężania tragicznej przeszłości”.

     

    Ważnym elementem wizyty kanclerza były bowiem sprawy związane z trudną historią wzajemnych relacji – wizyta odbywała się w 2 miesiące po uroczystych obchodach 50. rocznicy wybuchu II wojny światowej, a tematem rozmów były między innymi kwestie polskiej granicy zachodniej oraz niemieckich odszkodowań dla polskich ofiar II wojny światowej.

     

    Bardzo istotne pozostawały także sprawy dotyczące współpracy gospodarczej i polskiego zadłużenia w RFN, w czasie wizyty doszło do podpisania 11 umów bilateralnych dotyczących głównie sfery ekonomicznej.

     

    Za najważniejszy spośród prezentowanych dokumentów uznać niewątpliwie należy okólnik z 14 listopada podsumowujący wizytę i zawierający instrukcję dla polskich dyplomatów odnośnie sposobu jej komentowania. Jako niezwykle ciekawy należy także ocenić okólnik z 8 grudnia 1989 roku, zawierający informację o radzieckich reakcjach na wizytę ministra spraw zagranicznych RFN Hansa-Dietricha Genschera w ZSRR. Wynika z niego, że mimo utworzenia rządu Tadeusza Mazowieckiego Polska nadal uważana była w Moskwie za kraj socjalistyczny.

     

    W celu ukazania kulis wizyty i zaprezentowania także działań dyplomatycznych „od kuchni” upubliczniono także karty dań (menu) ze spisem potraw i napojów serwowanych w czasie uroczystych obiadów wydanych na część kanclerza Helmuta Kohla i ministra spraw zagranicznych Hansa-Dietricha Genschera. Tutaj można przeczytać tekst toastu wygłoszonego przez kanclerza federalnego (tłumaczenie na język polski - plik PDF oraz wersja oryginalna - plik PDF).

     

    Prezentowany materiał pozwala prześledzić przygotowania do wizyty, jej przebieg a także wpływ relacji NRD–RFN na stosunki z Polską. Szyfrogramy to specyficzne źródło historyczne – są to materiały przygotowywane na bieżąco, dokumentujące politykę „w akcji”. W przeciwieństwie do notatek, analiz czy opracowań sporządzanych post factum, ukazują one całą dynamikę ówczesnej, zmieniającej się, sytuacji politycznej oraz pozwalają prześledzić zachodzące zmiany.

    Tadeusz Mazowiecki - premier od 12 września 1989 r. do 4 stycznia 1991 r., zdjęcie z dokumentów paszportowych (AMSZ).
    Tadeusz Mazowiecki - premier od 12 września 1989 r. do 4 stycznia 1991 r., zdjęcie z dokumentów paszportowych (AMSZ).
    Helmut Kohl kanclerz federalny RFN od 1 października 1982 r. do 27 października 1998 r. (AMSZ).
    Helmut Kohl kanclerz federalny RFN od 1 października 1982 r. do 27 października 1998 r. (AMSZ).
    Menu obiadu na cześć kanclerza federalnego RFN Helmuta Kohla, 9 listopada 1989 r. (AMSZ).
    Menu obiadu na cześć kanclerza federalnego RFN Helmuta Kohla, 9 listopada 1989 r. (AMSZ).
    Menu obiadu wydanego na cześć ministra spraw zagranicznych RFN Hansa-Dietricha Genschera, 10 listopada 1989 r. (AMSZ).
    Menu obiadu wydanego na cześć ministra spraw zagranicznych RFN Hansa-Dietricha Genschera, 10 listopada 1989 r. (AMSZ).
    "Trybuna Ludu" z informacją o wizycie Helmuta Kohla, 10-12 listopada 1989 r. (AMSZ).
    "Trybuna Ludu" z informacją o wizycie Helmuta Kohla, 10-12 listopada 1989 r. (AMSZ).
    "Trybuna Ludu" z informacją o przebiegu wizyty Helmuta Kohla oraz doniesieniem o otwarciu granic między państwami niemieckimi, 13 listopada 1989 r. (AMSZ).
    "Trybuna Ludu" z informacją o przebiegu wizyty Helmuta Kohla oraz doniesieniem o otwarciu granic między państwami niemieckimi, 13 listopada 1989 r. (AMSZ).
    Program wizyty oficjalnej kanclerza Helmuta Kohla w Polsce, strona z informacją o mszy świętej w Krzyżowej (AMSZ).
    Program wizyty oficjalnej kanclerza Helmuta Kohla w Polsce, strona z informacją o mszy świętej w Krzyżowej (AMSZ).
    "Trybuna Ludu", artykuł o pobycie Helmuta Kohla w Krzyżowej, 13 listopada 1989 r. (AMSZ).
    "Trybuna Ludu", artykuł o pobycie Helmuta Kohla w Krzyżowej, 13 listopada 1989 r. (AMSZ).

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: