Wystąpienie Pana Ministra Adama Daniela Rotfelda na uroczystości wręczenia Nagrody za szczególne zasługi dla rozwoju stosunków polsko-niemieckich za 2004 r.
prof. Annie Wolff-Powęskiej i prof. Klausowi Ziemerowi
w dn. 27 czerwca 2005 r. w Warszawie
Szanowny Panie Ministrze Federalny, Drogi Joschka,
Drodzy Laureaci,
Szanowni Państwo,
Jestem niezmiernie rad, że możemy dziś wręczyć Nagrodę za szczególne zasługi dla rozwoju stosunków polsko-niemieckich za 2004 Pani Profesor Annie Wolff-Powęskiej oraz Panu Profesorowi Klausowi Ziemerowi, a za ich pośrednictwem także zespołom Instytutu Zachodniego w Poznaniu i Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Wyrażam wdzięczność dla Komitetu Nagrody pod przewodnictwem Pana Profesora Władysława Bartoszewskiego i Pana Profesora Karla-Heinza Hornhuesa za uhonorowanie obojga wybitnych uczonych i aktywnych uczestników publicznych debat w obu krajach. Pani Profesor Anna Wolff-Powęska i Pan Profesor Klaus Ziemer nadali badaniom niemcoznawczym w Polsce i badaniom nad Polską w Niemczech nowy charakter, zgodny z duchem zmian w Polsce, w Niemczech i w Europie, zapoczątkowanych w latach 1989/90. Instytut Zachodni w Poznaniu i Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie stały się pod kierunkiem Szanownych Laureatów miejscami otwartego, intensywnego i partnerskiego dialogu polsko-niemieckiego. Seminaria i konferencje organizowane przez te placówki współkształtują opinię publiczną. Na ulicy Mostowej w Poznaniu czy w Pałacu Karnickich w Warszawie – podobnie jak w poprzednich siedzibach obu placówek - toczy się ciekawa i pogłębiona dyskusja, prowadzona z perspektywy historycznej i moralnej, na którą nie ma dość czasu i miejsca w codziennym zabieganiu. Nie do przecenienia jest dorobek naukowy i wydawniczy Instytutu Zachodniego i Niemieckiego Instytutu Historycznego. Pozwólcie Państwo, że wymienię tylko „Przegląd Zachodni” czy 18 tomów „Źródeł i Studiów”, które są niezbędną lekturą dla wszystkich tych, którzy śledzą historię i rozwój stosunków polsko-niemieckich.
Decyzję Komitetu o przyznaniu Nagrody Pani Profesor Annie Wolff-Powęskiej i Panu Profesorowi Klausowi Ziemerowi postrzegam jako wyraz uznania dla jakże cennej i potrzebnej postawy - woli krzewienia kultury dialogu i wzajemnej wiedzy o społeczeństwach Polski i Niemiec na przestrzeni wieków. Postawę tę charakteryzuje odwaga i szacunek wobec partnera, przekonanie, że – jak określiła to Pani Profesor w 60 rocznicę istnienia Instytutu Zachodniego w Poznaniu – „... warto, aby wśród zasad określających współżycie międzynarodowe w XXI w. przeważało nie grożenie, lecz przekonywanie, nie chęć dominacji, lecz umiejętność tworzenia sojuszy i nie szachowanie przeciwnika, lecz pozyskiwanie sojusznika. Dla dialogu nie może być alternatywy; ani w nauce, ani w polityce. Do dialogu potrzebna jest jednak wiedza.”
W debatach, jakie Polacy i Niemcy prowadzili ze sobą w ostatnich latach, nierzadko uderzał brak dostatecznej wiedzy o sąsiedzie i partnerze. Często przeważały emocje, wpływając niekorzystnie na atmosferę wzajemnych relacji. Szanowni Laureaci zaś nie ustawali w wysiłkach, aby wnieść do tych debat należną powagę i głębię, przestrzegali przed kreśleniem prostych, czarno-białych schematów, wskazywali, że racja stanu nakazuje Polsce i Niemcom porozumienie, współpracę i partnerstwo.
Stosunki między naszymi krajami nie były i nie są łatwe. Wciąż żywa jest pamięć o wspólnej historii, w tym o jej trudnych i bolesnych rozdziałach. Obchody 60 rocznicy zakończenia II wojny światowej przypomniały nam o tym. Ale pamięć o przeszłości musi służyć przyszłości. Pamiętam słowa Pana Profesora Ziemera podczas otwarcia wystawy pt. „Zbrodnie Wehrmachtu” na Zamku Królewskim w Warszawie w dn. 1 września 2004 r. Mówił Pan wówczas, że „partnerstwo może się udać dopiero wtedy, gdy będziemy w duchu szczerości wobec nas samych traktować przeszłość”.
W osobach Szanownych Laureatów Polska i Niemcy znalazły godnych propagatorów tej zasady. Wielokrotnie przypominaliście Państwo wydarzenia, bez których historyczna prawda byłaby niepełna. Czyniliście to w imię dialogu. Pisząc niedawno o sensie 60 rocznicy zakończenia II wojny światowej, Pani Profesor Anna Wolff-Powęska zaproponowała: „Spróbujmy odczytać go wspólnie – zakładając, że Europa Zachodnia zechce wysłuchać historii Europy Wschodniej i zintegrować ją we wspólnej pamięci.” Za takie przypominanie przeszłości w imię wspólnej przyszłości pragnę Państwu bardzo serdecznie podziękować.
Szanowni Państwo,
Podzielam opinię prof. Bronisława Geremka, że to, co Polacy i Niemcy osiągnęli po 1989 r. wydaje się niemal cudem na tle tragicznej historii. W tym cudzie niemały był udział Pani Profesor Anny Wolff-Powęskiej i Pana Profesora Klausa Ziemera oraz kierowanych przez Państwa placówek.
Dorobek współpracy polsko-niemieckiej od przełomu lat 1989/1990 jest rzeczywiście imponujący. Stworzyliśmy sprawne mechanizmy oraz instytucje dialogu i współpracy. Odbywamy regularne konsultacje polityczne na wszystkich szczeblach. Rozwija się wymiana młodzieży. Na pograniczu działają euroregiony. Polscy i niemieccy studenci wraz z innymi młodymi Europejczykami studiują w Uniwersytecie Europejskim Viadrina. Działają tak znakomite placówki, jak Niemiecki Instytut Polski w Darmstadt, który w ubiegłym tygodniu w obecności prezydentów Polski i Niemiec obchodził 25-lecie istnienia. Gęstnieje sieć powiązań gospodarczych. Wartość wzajemnych obrotów handlowych przekroczyła 30 miliardów euro rocznie.
Miarą epokowego przełomu w międzynarodowym wymiarze stosunków polsko-niemieckich jest choćby fakt, że od marca 1999 r. Polacy i Niemcy należą do jednego sojuszu obronnego, do NATO, a od maja 2004 są partnerami w Unii Europejskiej.
Dążymy do dalszego zbliżenia naszych społeczeństw. Jego podstawą jest lepsze poznanie i zrozumienie, odrzucenie uprzedzeń i stereotypów. Instytut Zachodni w Poznaniu i Niemiecki Instytut Historyczny w Warszawie odgrywają w tej dziedzinie ważną rolę.
Chcemy wspólnie tworzyć przyszłościową formułę stosunków między naszymi państwami - taką, która eliminowałaby ostatecznie obciążenia z przeszłości i otwierała jakościowo nowe perspektywy. Uważamy, że w duchu porozumienia, pojednania i wspólnej troski o pokojową przyszłość Europy należy dążyć do ostatecznego zamknięcia kwestii wynikających z przebiegu i skutków II wojny światowej. Chcemy rozwiązywać te kwestie w duchu pojednania, tak by nie obciążały one europejskiej integracji.
Szanowna Pani Profesor, Szanowny Panie Profesorze, proszę przyjąć moje najserdeczniejsze gratulacje z okazji przyznania Państwu jakże ważnej dla nas Nagrody. Dołączacie Państwo do grona wybitnych Laureatów, czołowych postaci polsko-niemieckiego dialogu, porozumienia i pojednania. Proszę także o przekazanie serdecznych gratulacji dla Państwa współpracowników w Instytucie Zachodnim i w Niemieckim Instytucie Historycznym.
Dziękuję Państwu za uwagę.