Obrót towarami podwójnego zastosowania przez państwa UE jest natomiast regulowany poprzez Rozporządzenie Rady (WE) nr 428/2009 z dnia 5 maja 2009 r. ustanawiające wspólnotowy system kontroli wywozu, transferu, pośrednictwa i tranzytu w odniesieniu do produktów podwójnego zastosowania (Dz.U. UE 2009 r. L134/1). Rozporządzenie to jest bezpośrednio stosowane w prawie polskim.

Kluczowe znaczenie w dziedzinie kontroli eksportu odgrywają też inne międzynarodowe zobowiązania Polski, szczególnie te wynikające z członkostwa w międzynarodowych organizacjach, porozumieniach nieproliferacyjnych i reżimach kontroli eksportu. Priorytetowo traktowane są ograniczenia i zakazy eksportu towarów o znaczeniu strategicznym związane z sankcjami ONZ, UE i OBWE (więcej informacji nt. sankcji – tutaj).

Nieproliferacja broni masowego rażenia

W związku ze wzrostem zagrożenia związanego z proliferacją broni masowego rażenia (BMR) oraz zwiększeniem zainteresowania nabywaniem i posiadaniem BMR przez niektóre państwa i ugrupowania (m.in. terrorystyczne) w niestabilnych regionach świata, Polska stosuje szczególne środki ostrożności przy podejmowaniu decyzji o obrocie towarami, technologiami i usługami, które mogą zostać wykorzystane do produkcji BMR.

Polska jest stroną wszystkich głównych konwencji w tej dziedzinie:

• Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) z 1968 r., 
• Konwencji o zakazie broni biologicznej i toksynowej (BTWC) z 1972 r. 
• Konwencji o zakazie broni chemicznej (CWC) z 1993 r.

Dodatkowo, Polska należy  do Organizacji ds. Zakazu Broni Chemicznej (OPCW) wspierającej implementowanie i wykonywanie konwencji CWC. Wymienione umowy międzynarodowe mają na celu rozbrojenie i przeciwdziałanie proliferacji BMR, a jednocześnie promowanie handlu w celach pokojowych (więcej o nieproliferacji BMR – tutaj).

Reżimy kontrolne

Specyficzną formę współpracy międzynarodowej w dziedzinie kontroli eksportu stanowią tzw. reżimy kontrolne, czyli nieformalne fora pozbawione osobowości prawnomiędzynarodowej. W ich ramach państwa uzgadniają na zasadzie konsensusu politycznie wiążące reguły, które powinny być stosowane w narodowych politykach kontroli eksportu.

Polska jest członkiem wszystkich reżimów kontroli eksportu i ugrupowań nieproliferacyjnych:

• Komitetu Zanggera (Zangger Committee),
• Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group – NSG),
• Grupy Australijskiej (Australia Group),
• Reżimu Kontroli Technologii Rakietowych (Missile Technology Control  Regime – MTCR),
• Porozumienia z Wassenaar – najważniejsze informacje tutaj.

Głównym celem działania reżimów kontrolnych jest dążenie do zwiększenia transparencji w transferach kontrolowanych dóbr oraz promowanie odpowiedzialności w handlu uzbrojeniem i towarami podwójnego zastosowania, a tym samym przyczynianie się do regionalnego i międzynarodowego bezpieczeństwa. Państwa uczestniczące w reżimach kontrolnych prowadzą stałą wymianę informacji, koordynują swoje polityki kontroli eksportu. Reżimy ustanawiają listy kontrolne, które zawierają wykazy dóbr – uzbrojenia lub towarów podwójnego zastosowania – które należy objąć kontrolą ze względu na zagrożenie jakie mógłby spowodować ich niekontrolowany transfer. Ze względu na stały postęp technologiczny listy te są regularnie uaktualniane.

Do podstawowych instrumentów współpracy wielostronnej zalicza się powiadamianie o:

• odmowach wydania pozwolenia na eksport (ang. denials),
• udzieleniu zgody na transfer, na który inne państwo wydało wcześniej odmowę – tzw. „podcięcie” (ang. undercuts).

Decyzja administracyjna o odmowie wydania licencji eksportowej ze względu na niezgodność z celami reżimu powinna być notyfikowana innym uczestnikom. Oczekuje się, że państwa będą przeprowadzały dwustronne konsultacje w przypadku rozpatrywania transakcji podobnej do takiej w sprawie której inne państwo poprzednio odmówiło wydania licencji. Ma to na celu zapobieganie podważeniu decyzji innego państwa i harmonizację narodowych polityk eksportu. System notyfikacji odmów funkcjonuje w ramach GDJ, GA, MTCR i PW, a także w ramach Unii Europejskiej. Natomiast konsultacje dwustronne prowadzone są w GDJ, MTCR i GA oraz Unii Europejskiej.