Podstawą polityki UE wobec AŁiK jest przyjęty we wrześniu 2009 r. Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady – Unia Europejska i Ameryka Łacińska: partnerzy na arenie międzynarodowej (The European Union and Latin America: global Players in Partnership) http://www.eeas.europa.eu/la/docs/com09_495_en.pdf Dokument ten ocenia stan stosunków między UE a AŁiK oraz rezultaty strategii KE wyznaczonej w 2005 r. w dokumencie Silniejsze partnerstwo między Unią Europejską a Ameryką Łacińską (A stronger partnership between the European Union and Latin America.) http://www.eeas.europa.eu/la/docs/com05_636_en.pdf

Główną formą instytucjonalizacji na poziomie biregionalnym są, odbywające się co dwa lata, szczyty na szczeblu szefów państw i rządów oraz ministrów spraw zagranicznych. Ostatni, VI Szczyt odbył się w Madrycie (17-18 maja 2010 r.). Poprzednie szczyty miały miejsce w: Limie (2008), Wiedniu (2006), Guadalajarze (2004 r.), Madrycie (2002 r.) oraz Rio de Janeiro (1999 r.).

Równolegle istnieje proces dialogu politycznego, na poziomie ministrów SZ, między UE a Grupą z Rio (obecnie, po przyjęciu Kuby w 2008 r., format ten obejmuje te same państwa co EU-AŁiK); ostatnie spotkanie UE-Grupa z Rio miało miejsce w Pradze w 2009 r.

Sektorami priorytetowymi we współpracy między oboma regionami są spójność społeczna (programy URB-AL, EUROsociAL), integracja regionalna i gospodarcza (AL-INVEST, @LIS) oraz rozwój ludzki (ALFA, ERASMUS MUNDUS). UE jest największym dawcą pomocy rozwojowej dla AŁiK, jej wartość w latach 2007-2013 wyniesie 2,6 mld €.

Na poziomie subregionalnym UE rozwija współpracę z Ameryką Środkową (negocjacje Umowy Stowarzyszeniowej, rozpoczęte w 2007 r. zostały zakończone w maju 2010 r., podpisanie możliwe będzie po zakończeniu wszystkich procedur), Mercosur (Argentyna, Brazylia, Paragwaj, Urugwaj, decyzja o formalnym wznowieniu negocjacji, zawieszonych
od 2004 r., zapadła na ostatnim szczycie UE – AŁiK) oraz Wspólnotą Andyjską (wobec wycofania się z negocjacji Boliwii i Ekwadoru, UE prowadziła rozmowy nt. Wielostronnej Umowy Handlowej z Kolumbią i Peru, które zostały zakończone marcu 2010 r. Porozumienie, po podpisaniu, będzie musiało przejść proces ratyfikacyjny w PE oraz państwach członkowskich UE.

Co do zasady, umowy stowarzyszeniowe nowej generacji negocjowane przez UE z regionalnymi ugrupowaniami integracyjnymi w AŁiK, oparte są na trzech filarach: dialogu politycznym, współpracy i wolnym handlu.

UE podjęła obecnie pracę nad stworzeniem spójnej strategii dla Karaibów, która będzie stanowić polityczne uzupełnienie Umowy z Kotonu oraz EPA (Economic Partnership Agreement). Traktatowo bowiem kraje karaibskie powiązane są z UE w grupie z krajami Afryki i Pacyfiku (tzw. Grupa AKP).

Na poziomie dwustronnym, na szczególną uwagę zasługuje pogłębiająca się współpraca UE z Brazylią (od 2007 r. partnerstwo strategiczne, do tej pory miały miejsce cztery szczyty dwustronne, a na polską Prezydencję przypadnie V Szczyt). W 2008 r. zapoczątkowany został podobny proces z Meksykiem, a w maju 2010 r. na Szczycie UE – Meksyk przyjęto Plan Działania w ramach Partnerstwa Strategicznego. Meksyk i Chile zawarły z UE, odpowiednio w 1997 i 2002 r., porozumienia stowarzyszeniowe, obejmujące umowy o wolnym handlu.

W polityce UE wobec AŁiK szczególne znaczenie odgrywają zagadnienia praw człowieka oraz poszanowanie zasad demokracji. Z tego względu państwa członkowskie UE dużo uwagi poświęcają sytuacji na Kubie, najbardziej kontrowersyjnej kwestii w odniesieniu do regionu. Formalną podstawą polityki UE wobec tego kraju nadal pozostaje tzw. Wspólne Stanowisko z grudnia 1996 r., w którym państwa unijne określiły jako swój podstawowy cel wspieranie procesu demokratycznej transformacji na Kubie, poprawę standardów poszanowania praw człowieka oraz warunków życia społeczeństwa kubańskiego. W 2008 r. UE wznowiła dialog polityczny z władzami kubańskimi oraz uruchomiła programy pomocy rozwojowej. Co roku w czerwcu odbywała się ocena polityki wobec Kuby. W czerwcu 2010 r., na wniosek Hiszpanii, Rada do Spraw Zagranicznych postanowiła odłożyć przyjęcie Konkluzji nt. Kuby, w oczekiwaniu na rezultaty negocjacji między rządem a Kościołem katolickim, dotyczących więźniów politycznych. Dla niektórych państw członkowskich (Hiszpania, Włochy, Portugalia, Francja) zwolnienie dużej grupy więźniów politycznych i zapowiedź reform gospodarczych oznaczają przełom w sytuacji na Kubie, który wymaga zmiany stanowiska UE. Kraje te postulują zniesienie Wspólnego Stanowiska i rozpoczęcie negocjacji umowy dwustronnej UE – Kuba. 25 października 2010 r. Rada do Spraw Zagranicznych podjęła jednak decyzję o utrzymaniu w mocy Wspólnego Stanowiska. Jednocześnie Rada zwróciła się do HR/VP C. Ashton, by przeanalizowała możliwości rozwoju relacji UE – Kuba. HR/VP ma nawiązać kontakt z władzami kubańskimi i przedstawić w grudniu nową propozycję polityki wobec Wyspy.

UE jest obecnie drugim, po USA, partnerem handlowym Ameryki Łacińskiej, a pierwszym dla Mercosur i Chile. Eksport UE do AŁ w 2009 r. wyniósł 63,6 mld €, a import 71,1 mld €. Oznacza to spadek wartości eksportu i importu w stosunku do 2008 r. odpowiednio o 20% i 27%. Od pewnego czasu utrzymuje się ujemne saldo w bilansie handlowym, które w 2009 r. wyniosło 7,6 mld € na korzyść AŁ. Jednakże, w wielkościach względnych udział handlu z AŁiK to jedynie 5,9 % całości wymiany handlowej UE. W przypadku AŁiK na UE przypada 13,4 % całości obrotów (spadek o ponad 1 pkt. procentowy w porównaniu z 2008 r.). W imporcie do UE z tego regionu dominują produkty rolne oraz paliwa i produkty kopalne, natomiast AŁiK jest głównie odbiorcą maszyn, sprzętu transportowego i chemikaliów.

UE jest największym inwestorem zagranicznym w AŁiK. Według dostępnych danych na koniec 2008 r. skumulowane bezpośrednie inwestycje zagraniczne z krajów UE wyniosły 276,7 mld €.

Opr. I. Matusz, M. Ziętara