Atak terrorystyczny na WTC, poza wsparciem moralnym okazanym USA przez UE, skutkował podjęciem przez Unię szeregu kroków służących zapobieganiu i zwalczaniu terroryzmu. W dniu 3 grudnia 2003 r. Unia Europejska przyjęła Europejską Strategię Bezpieczeństwa – The European Security Strategy, zaliczającą terroryzm – obok proliferacji BMR, konfliktów regionalnych, upadku państw (np. Afganistan pod rządami Talibów) i przestępczości zorganizowanej – do największych zagrożeń dla bezpieczeństwa europejskiego. Zamachy terrorystyczne w Madrycie w 2004 r. i w Londynie w 2005 r. spowodowały, że UE wzmocniła swoje zaangażowanie w walce z terroryzmem. W 2004 r. Rada Europejska przyjęła Deklarację nt. Walki z Terroryzmem – The Declaration on Combating Terrorism sumującą wszystkie dotychczasowe inicjatywy UE dotyczące terroryzmu. Istotną częścią tego dokumentu jest załącznik, w którym wyszczególnione są zaktualizowane cele dotychczasowego Planu Działania ws. Zwalczania Terroryzmu – The Action Plan on Combating Terrorism – pierwszy został przyjęty we wrześniu 2001 r. W 2005 r. Rada Europejska przyjęła Strategię ws. Zwalczania Terroryzmu - The EU Counter-Terrorism Strategy, która zobowiązała UE do zwalczania – z poszanowaniem praw człowieka – terroryzmu na całym świecie tak, aby jej obywatele mogli żyć w przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. W 2005 r. Rada Europejska przyjęła także dokument pn. Strategia w Sprawie Zwalczania Radykalizacji Postaw i Rekrutacji do Organizacji Terrorystycznych - The European Union Strategy for Combating Radicalisation and Recruitment to Terrorism. Najważniejsze obszary rozwoju współpracy w wymiarze sprawiedliwości i spraw wewnętrznych w ramach UE oraz z państwami trzecimi określa: Strategia Bezpieczeństwa Wewnętrznego Unii Europejskiej: Dążąc do europejskiego modelu bezpieczeństwa – The EU Internal Security Strategy – Towards a European Security Model, Komunikat Komisji Europejskiej dla Parlamentu Europejskiego i Rady – Strategia Bezpieczeństwa Wewnętrznego w działaniu: Pięć kroków w stronę bardziej bezpiecznej Europy – oba dokumenty z 2010 r. oraz Program Sztokholmski na lata 2010-2014. Celem Programu jest ułatwienie wspólnych działań policji i innych służb w całej Unii Europejsk

Podstawą antyterrorystycznej polityki UE pozostaje efektywny multilateralizm. W tym kontekście UE prowadzi intensywny dialog z państwami trzecimi oraz organizacjami regionalnymi, promując przyjęte przez ONZ dokumenty dot. walki z terroryzmem. Kwestie te są nieodłączną częścią stosunków zewnętrznych UE m.in. poprzez odpowiednie włączanie klauzul antyterrorystycznych w porozumieniach z państwami trzecimi.

UE angażuje się wraz z innymi organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi w poszukiwanie synergii i zapewnienie komplementarności sposobów postępowania. W związku z tym nawiązano kontakty m.in. z NATO i Unią Afrykańską (UA). Ponadto kwestia walki z terroryzmem zajmuje istotne miejsce w działaniach UE w ramach inicjatyw regionalnych, w tym EUROMED (państwa basenu Morza Śródziemnego). Kwestia zwalczania terroryzmu znajduje się również w programie kontaktów UE w ramach inicjatywy ASEM – The Asia-Europe Meeting i kontaktów z ASEAN.

 

Wybrane instytucje i struktury Unii Europejskiej zajmujące się kwestiami walki z terroryzmem:

Rada Unii Europejskiej podejmuje wszelkie istotne decyzje odnoszące się m.in. do przeciwdziałania i zwalczania terroryzmu oraz zapobiegania finansowaniu terroryzmu. Przyjęte przez Radę UE dokumenty o charakterze prawnym, opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej mają moc obowiązującą we wszystkich państwach członkowskich UE. Funkcję monitorującą ich stosowanie przez państwa UE pełni Sekretariat Generalny Rady UE, jako organ doradczy Rady UE w zakresie walki z terroryzmem.

W odpowiedzi na zamachy bombowe w Madrycie (25 marca 2004 r.), w ramach UE powołano Koordynatora ds. Zwalczania Terroryzmu – The Counter-Terrorism Coordinator (CTC). Stanowisko CTC zostało umiejscowione w Sekretariacie Generalnym Rady UE. Zadaniem Koordynatora jest wzmacnianie i koordynacja wszystkich instrumentów znajdujących się w dyspozycji UE oraz monitorowanie implementacji Strategii na Rzecz Zwalczania Terroryzmu UE. Od 2007 r. funkcję tę sprawuje Belg Gilles de Kerchove.

Wewnątrz Sekretariatu Generalnego Rady Unii Europejskiej od 2001 r. działa Wspólne Centrum Sytuacyjne - The Joint Situation Center (SITCEN), które po utworzeniu Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych – European External Action Service (EEAS) weszło w jej struktury organizacyjne. Do najważniejszych zadań Centrum należy merytoryczne wspieranie Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa - The Political and Security Committee (PSC) i grup roboczych RUE. SITCEN jest odpowiedzialne za wymianę i analizę informacji wywiadowczych dotyczących zagadnień bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego, w tym terroryzmu.

 

W obszarze wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE instytucjami zajmującymi się problematyką terroryzmu m.in. są:

¨      Wysoki Przedstawiciel UE ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa - The High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy,

¨      Rada ds. Zagranicznych – The Foreign Affairs Council,

¨      Komitet Stałych Przedstawicieli - Committee of Permanent Representatives (COREPER),

-      Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa  - The Political and Security Committee (PSC),

¨      Pozioma Grupa Robocza ds. Terroryzmu – The Working Party on Terrorism - International Aspects (COTER),

¨      Grupa Robocza dot. Stosowania Szczególnych Środków w Zwalczaniu Terroryzmu - The Common Position 931 Working Party (CP 931 WP) on the application of specific measures to combat terrorism,

¨      Komitet ds. Przeglądu Listy wg. Rozporządzenia Rady UE 881/2002 dot. Al-Kaidy i Talibów - The Committee for Review of Listings under Regulation 881/2002 of 27 May 2002 imposing certain specific restrictive measures directed against certain persons and entities associated with Usama bin Laden, the Al-Qaida network and the Taliban.

W dniu 1 lipca 2011 r. Polska objęła półroczne przewodnictwo rotacyjne w Grupie Roboczej ds. Terroryzmu Międzynarodowego - COTER, podczas którego Polska będzie realizować priorytety obejmujące:

- wypracowanie Konkluzji poświęconych dotychczasowym osiągnięciom UE w dziedzinie zwalczania terroryzmu, które miałyby być przyjęte we wrześniu br. W konkluzjach będą uwzględnione działania UE po zamachach na WTC i odnotowana 10. rocznica zamachów na WTC,

- kwestie bezpieczeństwa granic i bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego w kontekście przemieszczania się/podróży osób podejrzewanych o działalność terrorystyczną,

- przeprowadzenie pogłębionej dyskusji nt. problematyki zapobiegania i zwalczania terroryzmu w regionie Azji Centralnej oraz możliwego zaangażowania UE w działania antyterrorystyczne w AC we współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi  (w tym ONZ, OBWE),

- kontynuację dotychczasowych działań Grupy.

 

W przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości instytucjami zajmującymi się problematyką przeciwdziałania i zwalczania terroryzmu są:

¨      Rada Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych - The Justice and Home Affaires Council (JHA), koordynująca współpracę w tym obszarze, m.in. w zakresie rozwiązywania problemów nielegalnej imigracji, przestępczości zorganizowanej, terroryzmu i patologii społecznych,

¨      Komitet Bezpieczeństwa Wewnętrznego -  The Internal Security Committee (COSI),

¨      Komitet Koordynacyjny ds. Współpracy Policji i Sądowej w Sprawach Karnych (Komitet art. 36 Traktatu UE) - The Article 36 Committee (CATS),

¨      Grupa Robocza ds. Terroryzmu (wymiar wewnętrzny) - The Working Party on Terrorism (WPT),

¨      Grupa Robocza ds. Ochrony Cywilnej - The Working Party on Civil Protection (WPCP),

¨      Strategiczny Komitet ds. Migracji, Granic i Azylu - The Strategic Committee on Immigration, Frontiers and Asylum (SCIFA),

¨      Grupa Robocza ds. WSiSW-RELEX – JAIEX Group (wcześniej - JHA-RELEX Ad Hoc Support Group) służąca wymianie informacji i koordynacji działań grup roboczych operujących w obu obszarach.

Zgodnie z postanowieniami Traktatu Lizbońskiego przewodnictwo w grupach roboczych CP 931 WP oraz WPT zostało zachowane przez przewodnictwo rotacyjne.

Spośród niezależnych agencji UE zajmujących się m.in. przeciwdziałaniem i zwalczaniem terroryzmu należy wymienić EUROPOL, EUROJUST oraz FRONTEX.

Ważnym forum współpracy poza strukturami Unii Europejskiej jest Grupa Antyterrorystyczna - The Counter Terrorism Group (CTG), zapewniająca koordynację działań służb specjalnych państw UE oraz Szwajcarii i Norwegii. CTG została utworzona w 2001 r. i składa się z 29 podmiotów/służb. Od 2004 r. CTG ma swoich przedstawicieli w SITCEN, ponadto współpracuje z Europolem. Partnerami CTG są także odpowiednie służby USA oraz w zależności od potrzeb - wybranych państw Maghrebu, Bliskiego Wschodu i Azji.

Współpraca poza UE jest również prowadzona w ramach Grupy G-6, zrzeszającej szefów resortów Spraw Wewnętrznych, Francji, Hiszpanii, Niemiec Wielkiej Brytanii, Włoch oraz Polski. Celem G-6 jest współdziałanie w dziedzinach szczególnie istotnych dla bezpieczeństwa wewnętrznego, w tym w zakresie zagrożeń terrorystycznych. Polska dołączyła do tej Grupy w marcu 2006 r. Podczas przewodnictwa Polski w grupie G-6, w październiku 2007 r. w Sopocie przyjęto wspólną deklarację dot. zacieśniania współpracy m.in. na rzecz zwalczania terroryzmu i przestępczości zorganizowanej.