• Współpraca w zakresie bezpieczeństwa
• Współpraca w zakresie energii i klimatu
• Rozwój kontaktów międzyludzkich, współpraca naukowa, problematyka wizowa
• Współpraca gospodarcza
• Promowanie demokracji
• Kalendarium najważniejszych wizyt 2006-2010

Współpraca w zakresie bezpieczeństwa

Głównym forum współpracy Polski z USA w sferze bezpieczeństwa jest NATO. Priorytetowymi kierunkami współdziałania na tym forum jest: potwierdzenie trwałości obrony kolektywnej, jako głównej funkcji Sojuszu; utrzymanie polityki „otwartych drzwi”; skuteczna realizacja celów misji NATO w Afganistanie (ISAF); rozwój sojuszniczych systemów obronnych, w tym systemu obrony przeciwrakietowej oraz wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego.

Współpraca w ramach operacji wojskowych:

• udział w misji ISAF wynika z odpowiedzialności Polski za bezpieczeństwo międzynarodowe oraz gotowości do wypełniania zobowiązań sojuszniczych;
• zaangażowanie w Iraku – z końcem października 2008 r. Polski Kontyngent Wojskowy został wycofany; na miejscu pozostała grupa polskich oficerów w ramach misji szkoleniowej NATO – NMTI.

Współpraca w zakresie MD

Umowa dot. umieszczenia na terytorium RP elementów amerykańskiego systemu obrony przeciwrakietowej zawarta 20 sierpnia 2008 r. (zaktualizowana poprzez przyjęcie 3 lipca 2010 r. Protokołu do ww. Umowy) stwarza podstawy do rozszerzenia zakresu dwustronnej współpracy obronnej i możliwości realizacji strategicznych interesów bezpieczeństwa. Nowa koncepcja europejskiej obrony przeciwrakietowej (European Ballistic Missile Defense, EBMD), zaproponowana w 2009 r. przez prezydenta USA B. Obamę, została przez Polskę przyjęta z zainteresowaniem. W trakcie wizyty prezydenta B. Komorowskiego w Stanach Zjednoczonych w grudniu 2010 r. prezydent Obama potwierdził deklaracje USA dotyczące budowy etapowej, adaptowanej do zagrożeń rakietowych (Phased Adaptive Approach) obrony przeciwrakietowej w Europie, która obejmuje również rozmieszczenie naziemnych rakiet przechwytujących SM-3 w Polsce do 2018 roku. Wyraził równocześnie wdzięczność za gotowość Rządu RP do rozmieszczenia tego systemu na polskim terytorium, podkreślając, że taka deklaracja stanowi wyjątkowo wartościowy wkład w rozwój zdolności NATO w zakresie obrony przeciwrakietowej.

Przykładem umacniania relacji w sferze bezpieczeństwa i obrony jest podpisanie 13 czerwca 2011 r. Memorandum o porozumieniu między Ministrem Obrony Narodowej a Departamentem Obrony Stanów Zjednoczonych Ameryki o współpracy Sił Powietrznych Rzeczpospolitej i Stanów Zjednoczonych na terytorium Polski. Memorandum przewiduje pogłębianie współpracy sił powietrznych RP i USA poprzez  rotacyjne stacjonowanie w Polsce amerykańskich samolotów wielozadaniowych F-16 i transportowych C-130, wspieranych przez pododdział Sił Powietrznych USA na stałe rozmieszczony na terytorium RP. Rotacje mają być przeprowadzane cztery razy do roku. W Memorandum wskazano, iż współpraca ta rozpocznie się w 2012 r., a pierwsze rotacje będą miały miejsce w 2013 r.

Instytucjonalizacja współpracy dwustronnej

Zgodnie z treścią Deklaracji o współpracy strategicznej, przyjętej w 2008 r. rozwinięta została infrastruktura współpracy dwustronnej. Polsko-Amerykański Dialog Strategiczny kontynuowany od 2004 r. - realizowany w latach 2007 – 2008  w ramach rozmów i negocjacji ws. budowy w Polsce elementów systemu obrony przeciwrakietowej -  został wznowiony 29.04.2010 r. przez Ministra SZ R. Sikorskiego oraz Sekretarz Stanu USA, H. Clinton. W ciągu kilku lat regularnych konsultacji Dialog Strategiczny rozwinął się w trzech zasadniczych wymiarach – bezpieczeństwa (realizowanym również w ramach Grupy Konsultacyjnej ds. Współpracy Strategicznej [SCCG] oraz Grupy Wysokiego Szczebla ds. Obronnych [HLDG], gospodarczym (obejmującym m.in. kwestie współpracy energetycznej i technologicznej) oraz wspierania demokracji (pierwsza sesja Polsko-Amerykańskiego Dialogu nt. Demokracji odbyła się w marcu 2011 r.).

Współpraca w zakresie energii i klimatu

Główne obszary współpracy polsko-amerykańskiej w dziedzinie energii i klimatu obejmują: geostrategiczne aspekty bezpieczeństwa energetycznego, współpracę naukowo-technologiczną w dziedzinie energii i klimatu (nowe technologie energetyczne, rozwój odnawialnych zasobów energii itp.); poszukiwanie i wydobycie węglowodorów (gaz łupkowy) i rozwój energetyki nuklearnej.   

Problematyka energetyczna we współpracy dwustronnej była przedmiotem spotkania Ministra R. Sikorskiego z Sekretarz H. Clinton, przy okazji jej wizyty w Krakowie 3 lipca 2010 r. Strona polska przyjęła oficjalnie zaproszenie USA do udziału w Globalnej Inicjatywie na rzecz Gazu Łupkowego (GSGI), której celem jest wsparcie administracji w kwestiach instytucjonalnych i regulacyjnych.

Kwestie dot. bezpieczeństwa energetycznego były również przedmiotem rozmów prezydentów B. Komorowskiego i B. Obamy w grudniu 2010 r. w USA. W trakcie wizyty Min. R. Sikorskiego w Waszyngtonie w marcu 2011 r. podpisano Memorandum o Porozumieniu ws. rozwoju współpracy w zakresie naukowych, technicznych oraz politycznych aspektów czystych i efektywnych technologii energetycznych.

Kwestia wzmocnienia znaczenia USA dla bezpieczeństwa energetycznego Polski i przyśpieszenia modernizacji technologicznej, omawiana była w trakcie rozmowy Premiera RP D. Tuska z Prezydentem USA B. Obamą podczas jego wizyty w Warszawie w dniach 27-28 maja 2011 r. (zaangażowanie firm amerykańskich w sektorze energii, szczególnie w poszukiwaniu złóż gazu łupkowego w Polsce; inicjatywa Premiera D. Tuska utworzenia Polsko-Amerykańskiego Funduszu Innowacyjności).

Rozwój kontaktów międzyludzkich. Współpraca naukowa, problematyka wizowa

Podstawę prawną polsko-amerykańskiej współpracy naukowej stanowi ramowa Umowa o Współpracy Naukowej (z 2006 r.); wymiana naukowa realizowana jest na podstawie nowej umowy o Polsko-Amerykańskiej Komisji Fulbrighta, podpisanej 10 marca 2008 r.

Polsko-Amerykański Parlamentarny Program Wymiany Młodzieży, ustanowiony na mocy ustawy Kongresu USA przyjętej we wrześniu 2007 r. oraz uchwały Sejmu RP z kwietnia 2006 r., umożliwia młodzieży szkolnej z Polski i Stanów Zjednoczonych podejmowanie nauki w szkołach publicznych kraju przyjmującego (szczegółowe zasady funkcjonowania programu są obecnie przedmiotem uzgodnień pomiędzy RP a USA).

Zniesienie obowiązku wizowego dla obywateli polskich podróżujących do USA w celach biznesowych i turystycznych jest przedmiotem rozmów polsko-amerykańskich od kilku lat. Podstawowym kryterium włączenia do Visa Waver Program jest wskaźnik odmów wizowych na poziomie nie wyższym niż 3 %. Zgodnie z postanowieniami ustawy z 2007 r. (tzw. 9/11 Act), zmodyfikowano przepisy dot. VWP, m.in. przyznano administracji uprawnienie włączenia do niego państw, w których wskaźnik odmów wizowych znajdował się w przedziale od 3 do 10%  Uprawnienie to zostało wprowadzone warunkowo do 30 czerwca 2009 r. oraz miało ulec zawieszeniu o ile amerykański Departament Bezpieczeństwa Krajowego (DHS) nie przeprowadzi do tego czasu pełnej implementacji systemu rejestracji danych biometrycznych osób opuszczających USA drogą powietrzną (biometric air exit system). System nie został zrealizowany i 1 lipca 2009 r. próg odmów wizowych powrócił do 3%. Wskaźnik odmów wizowych dla Polski wynosił w ostatnich latach (liczony od września do września, zgodnie z amerykańskim rokiem budżetowym): 2006/2007 – 25%, 2007/2008 – 13,8%, 2008/2009 – 13,5%, 2009/2010 – 9,8%. Kwestia zniesienia wiz do USA jest również zagadnieniem podnoszonym przez Polskę na forum UE w ramach dyskusji nt. współpracy UE-USA.

W trakcie wizyty Prezydenta RP B. Komorowskiego w Waszyngtonie w grudniu 2010 r. Prezydent USA B. Obama złożył deklarację, iż problem ruchu bezwizowego z Polską zostanie rozwiązany do końca jego obecnej kadencji. Ponadto Prezydent USA potwierdził podczas wizyty w Warszawie w dniach 27-28 maja 2011 r. swoje zaangażowanie w rozwiązanie problemu uczestnictwa Polski w VWP.

Współpraca gospodarcza

Wymiana handlowa

Polsko-amerykańskie obroty handlowe osiągnęły w 2010 r. wartość 7,3 mld USD (wzrost o 24 % w stosunku do roku poprzedniego). Polski eksport do USA wyniósł prawie 2,9 mld USD (wzrost o 16%), import z USA 4,4 mld USD (wzrost 29%).

Tradycyjnie największe pozycje w polskim eksporcie do USA to: urządzenia mechaniczne, elektryczne, do rejestracji i odbioru dźwięku (740,1 mld USD, udział 25,7%), pojazdy, statki powietrzne, jednostki pływające oraz urządzenia współdziałające (333,6 mln, USD udział 11,6%), meble, materace, lampy i oświetlenie (286,5 mln USD,  udział 10,0%), gotowe art. rolno-spożywcze (213,6 mln USD, 7,40%).

W polskim imporcie z USA w 2010 r. dominowały: urządzenia mechaniczne, elektryczne (1.342,5 mln USD, udział - 30,2%), produkty przemysłu chemicznego, wliczając leki (531,3 mln USD,  udział 12,0%), przyrządy i aparaty optyczne, medyczne (466,9 mln USD, udział 10,5%), pojazdy i statki powietrzne, urządzenia współdziałające (448,5 mln USD, udział 10,1%).

Inwestycje bezpośrednie

Inwestycje amerykańskie w Polsce realizowane są głównie w przemyśle motoryzacyjnym, lotniczym, papierniczym, budownictwie, usługach bankowych i pośrednictwie finansowym. Łączna wartość zainwestowanego w Polsce kapitału stawia amerykańskich inwestorów na 5 miejscu (wg danych NBP firmy amerykańskie zainwestowały w Polsce ponad 12 mld USD w formie BIZ, wg danych USA wartość kapitału US zainwestowanego w Polsce w okresie ostatnich 20 lat wyniosła około 20 mld USD). W 2010 roku firmy amerykańskie dokonały w Polsce 44 inwestycji na kwotę 1,4 mld USD.

Promowanie demokracji.

Zainicjowana w Polsce w 2000 roku Wspólnota Demokracji (WD) jest interesującym forum współpracy polsko-amerykańskiej. Utworzenie w Warszawie Biura WD, zainteresowanie tą problematyką ze strony Sekretarz Stanu USA H. Clinton oraz deklaracja aktywnego włączenia się w działania WD ze strony byłej Sekretarz Stanu USA M. Albright stwarza podstawy do ścisłej współpracy pomiędzy Polską i USA. W dniach 2-4 lipca 2010 r. odbył się w Krakowie Szczyt z okazji 10-lecia Wspólnoty Demokracji, w którym uczestniczyła Sekretarz Stanu USA H. Clinton.

Polska wspiera przemiany demokratyczne i gospodarcze u naszych wschodnich sąsiadów, głównie na Ukrainie i w Białorusi, jak również w Mołdowie i Gruzji. Jednym z narzędzi służących temu celowi jest inicjatywa Partnerstwa Wschodniego w ramach Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. Rząd RP konsultuje z Administracją prezydenta Obamy najskuteczniejsze formy wspólnego zaangażowania w projektach Partnerstwa Wschodniego.

22 marca 2011 r. odbyła się w Warszawie pierwsza sesja Polsko-Amerykańskiego Dialogu nt. Demokracji (zainicjowany w trakcie wizyty Min. R. Sikorskiego w Waszyngtonie na początku marca 2011 r.). Ta forma konsultacji ma przyczynić się do wzmocnienia polsko-amerykańskiej współpracy na rzecz promocji dobrego rządzenia i demokracji na świecie oraz służyć wymianie opinii pomiędzy rządami USA i Polski oraz organizacjami pozarządowymi na temat sytuacji w krajach dążących do demokracji, a także takich, w których demokracja jest zagrożona.

Kalendarium najważniejszych wizyt oficjalnych w latach 2006-2011

9-11 lutego 2006 r. wizytę w USA (Waszyngton, Chicago) złożył Prezydent RP Lech Kaczyński.

19-20 czerwca 2006 r. wizytę roboczą w Waszyngtonie odbyła Minister Spraw Zagranicznych RP, Anna Fotyga.

12-16 września 2006 r. wizytę w Stanach Zjednoczonych złożył Premier Jarosław Kaczyński.

8 czerwca 2007 r. Prezydent L. Kaczyński spotkał się na Helu, z prezydentem USA G.W. Bushem.

15-17 lipca 2007 r. Prezydent L. Kaczyński złożył wizytę w USA. Spotkał się z prezydentem G.W. Bushem oraz przedstawicielami administracji i Kongresu.

24-26 września 2007 r. Prezydent L. Kaczyński przebywał w Stanach Zjednoczonych w związku z 62. sesją Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Pan Prezydent udał się także z wizytą do Chicago, gdzie spotkał się z władzami lokalnymi i Polonią.

30 stycznia – 3 lutego 2008 r. – wizyta Ministra Radosława Sikorskiego w Stanach Zjednoczonych.

9 – 10 marca 2008 r. – wizytę w USA złożył Premier D. Tusk, gdzie spotkał się m.in. z Prezydentem G.W. Bushem oraz Sekretarzem Generalnym ONZ Ban Ki-moonem.

7 lipca 2008 - Minister Spraw Zagranicznych R. Sikorski spotkał się w Waszyngtonie z Sekretarz Stanu USA Condoleezzą Rice.

19 – 20 sierpnia 2008 r. - z wizytą w Warszawie przebywała Sekretarz Stanu Condoleezza Rice.

25 – 27 lutego 2009 r. – z wizytą w Waszyngtonie przebywał Minister Spraw Zagranicznych R. Sikorski. W jej trakcie spotkał się m. in. z Sekretarz Stanu USA H. Clinton, senatorami R. Lugarem i J. Kerrym.

5 kwietnia 2009 r. – przy okazji nieformalnego szczytu UE –USA w Pradze, Prezydent L. Kaczyński i Premier D. Tusk spotkali się z Prezydentem B. Obamą.

W czasie Sesji ZO ONZ we wrześniu 2009 r. w Nowym Jorku doszło do spotkania prezydenta L. Kaczyńskiego z B. Obamą.

21 października 2009 r. – z wizytą w Warszawie przebywał Wiceprezydent USA Joe Biden. Odbył rozmowy z Prezydentem RP L. Kaczyńskim oraz Premierem D. Tuskiem.

2 - 4 listopada 2009 r. – z wizytą w Waszyngtonie przebywał Minister SZ R. Sikorski, gdzie spotkał się m.in. z Doradcą Prezydenta USA ds. bezpieczeństwa narodowego gen. Jamesem Jonesem oraz Specjalnym Wysłannikiem USA ds. energetyki w regionie euroazjatyckim R. Morningstarem.

8 kwietnia 2010 r. Premier D. Tusk, wraz z przywódcami innych państw Europy Środkowo-Wschodniej, uczestniczył w kolacji zorganizowanej w Pradze przez Prezydenta USA B. Obamę z okazji podpisania nowego porozumienia START przez USA i Rosję.

27 kwietnia - 3 maja 2010 r. - wizyta Ministra SZ R. Sikorskiego w USA w związku ze wznowieniem Dialogu Strategicznego RP-USA. Minister spotkał się m.in. z Sekretarz Stanu USA H. Clinton, Sekretarzem Obrony USA R. Gatesem oraz Doradcą Prezydenta USA ds. bezpieczeństwa narodowego, gen. Jamesem Jonesem.

3 lipca 2010 r. Sekretarz Stanu USA H. Clinton łożyła wizytę w Krakowie, gdzie wzięła udział w Szczycie z okazji 10. rocznicy Wspólnoty Demokracji, a także spotkała się z Ministrem SZ R. Sikorskim.

7-8 grudnia 2010 r. wizytę w Waszyngtonie odbył Prezydent B. Komorowski, gdzie spotkał się z Prezydentem USA B. Obamą.

28 lutego – 5 marca 2011 r. Min. R. Sikorski złożył wizytę roboczą w USA, w trakcie której spotkał się m.in. z Sekretarz H. Clinton oraz Z-cą Sekretarza Stanu ds. Energii D. Ponemanem.

27 - 28 maja 2011 r. wizytę w Warszawie złożył Prezydent USA B. Obama, w trakcie której odbył rozmowy z  Prezydentem B. Komorowskim, Premierem D. Tuskiem oraz z działaczami byłej opozycji antykomunistycznej i przedstawicielami partii politycznych. Ponadto B. Obama uczestniczył  jako gość specjalny w kolacji zamykającej Szczyt Prezydentów Europy Środkowej.