Unia Europejska realizuje sankcje międzynarodowe lub środki restrykcyjne w celu zagwarantowania wypełniania celów Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB).

W ramach WPZiB Unia implementuje sankcje nałożone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych. Realizując te sankcje Unia może zdecydować się na nałożenie dalej idących środków restrykcyjnych  o ile uzna to za stosowne.

Rodzaje sankcji realizowanych przez UE
 
Środki restrykcyjne realizowane przez UE mogą dotyczyć: państw (rządów), podmiotów niepaństwowych i osób prywatnych. Należy zwrócić uwagę, że sankcje autonomiczne UE nie mogą dotyczyć podmiotów niepaństwowych lub osób fizycznych, jeśli nie jest to związane z polityką zagraniczną.

UE stosuje następujące rodzaje sankcji:

• Embargo na uzbrojenie

Stosowane w celu uniemożliwienia transferu uzbrojenia do państw, gdzie uzbrojenie może być użyte w celu represji wewnętrznych lub agresji na inne państwo. Instrumenty prawne WPZiB zawierają zwykle w tym zakresie:

 - zakaz sprzedaży, dostarczania, transferu lub eksportu uzbrojenia lub podobnych materiałów, włączając w to broń i amunicję, pojazdy i wyposażenie wojskowe, wyposażenie paramilitarne oraz części zamienne

- zakaz finansowania oraz dostarczania pomocy finansowej i technicznej, brokering services i innych usług związanych z działalnością wojskową oraz zakaz dostarczania, produkcji, utrzymywania i używania broni i podobnych materiałów.

Embargo na uzbrojenie dotyczy wyposażenia ujętego w EU’s Common Military List.

Wyłączenia spod reżimu sankcyjnego dotyczą w przypadku uzbrojenia najczęściej wyposażenia przeznaczonego do rozminowywania, wyposażenia ochronnego, wyposażenia na użytek programów budowania instytucji oraz zarządzania kryzysowego.

• Sankcje ekonomiczne i finansowe

W związku ze znaczeniem gospodarczym UE, stosowanie sankcji ekonomicznych może być wyjątkowo skutecznym narzędziem. Sankcje ekonomiczne mogą obejmować zakazy eksportu lub importu określonych towarów (np. ropa, diamenty), zakaz świadczenia określonych usług (np. usług finansowych, pomocy technicznej), zakazy połączeń lotniczych, zakazy inwestycji, transferów finansowych lub wycofanie preferencji celnych.

Sankcje ekonomiczne i finansowe muszą być realizowane przez wszystkie osoby fizyczne i prawne działające na terytorium UE oraz przez podmioty unijne prowadzące działalność zagranicą.

• Ograniczenia w ruchu osobowym

Obywatele państw trzecich mogą być przedmiotem ograniczenia prawa wjazdu na terytorium UE. W tym przypadku państwa członkowskie są zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych kroków mających na celu zapobieżenie wjazdu lub transferu określonych osób przez ich terytorium. Przedmiotowe ograniczenia nie zobowiązują państw do odmowy wjazdu na ich terytorium własnych obywateli.

• Sankcje „antyterrorystyczne”

UE stosuje sankcje w stosunku do podmiotów podejrzanych o działalność terrorystyczną realizując Rezolucje Rady Bezpieczeństwa 1267 i 1373.

UE stosuje środki restrykcyjne przeciwko podmiotom wymienionym w tzw. „liście terrorystycznej UE”, której podstawę prawną stanowi Wspólne Stanowisko 2001/931.

Sankcje finansowe nie są stosowane w stosunku do podmiotów z adnotacją (gwiazdką) – te podmioty objęte są współpracą policyjną i sądową. W stosunku do nich mogą mieć zastosowanie krajowe sankcje finansowe. Pozostałe podmioty objęte są sankcjami finansowymi w oparciu o rozporządzenie Rady 2580/2001.

Zasady polityki sankcyjnej

• sankcje powinny „uderzać” tak blisko jak to możliwe w podmioty odpowiedzialne za niepożądane działania oraz wywierać minimalny efekt negatywny w stosunku do pozostałych,
• wprowadzenie i implementacja sankcji musi odbywać się zawsze w zgodzie z prawem międzynarodowym,
• sankcje muszą respektować prawa człowieka i podstawowe wolności, w szczególności prawo do sprawiedliwego procesu i odwołania,
• stosowane środki muszą być proporcjonalne do zamierzonego celu.