W 1846 roku we Wrocławiu zmarł radca handlowy Jonas Fraenckl zapisując testamentem cały swój majątek na cele charytatywne. Większą jego część przeznaczył na utworzenie „seminarium dla kształcenia rabinów i nauczycieli”, które powstało wkrótce pod nazwą Żydowskie Seminarium Teologiczne Fundacji Fraenckla. Zarządzający tą instytucją wyasygnowali 5 tys. talarów (czyli 15.000 ówczesnych marek) na zakup księgozbioru znanego żydowskiego bibliofila Leona Vita Savarala z Triestu. Kolekcja dotarła do Wrocławia w 1854 r. Tu służyła przez lata i była systematycznie uzupełniana. Najcenniejszą jej część stanowiły średniowieczne rękopisy i inkunabuły (druki sprzed 1501 r.). Księgozbiór został zinwentaryzowany, a jego inwentarz zawierał wówczas 405 pozycji.
W roku 1939 zbiory Seminarium zarekwirowało „Reichsvereinigung der Deutschen Juden“, organizacja która przejmowała majątki instytucji żydowskich. W roku 1944 cały księgozbiór został wywieziony poza Wrocław. Po zakończeniu działań wojennych jego część, ukrytą w Kłodzku, władze polskie przekazały do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, inną część przechwyciły wojska radzieckie i wywiozły do ówczesnego ZSRR. Natomiast zespół odnaleziony po 1945 roku w czeskich Sudetach trafił do biblioteki uniwersyteckiej w Pradze (ob. Biblioteki Narodowej). Przez lata pozostawał tam nierozpoznany. Dopiero w latach 90tych prace nad nim podjęli hebraiści czescy i specjaliści z biblioteki uniwersyteckiej w Jerozolimie. Zidentyfikowano 34 manuskryptów i 6 inkunabułów pochodzące z dawnego wrocławskiego Seminarium.
Gmina Żydowska we Wrocławiu, spadkobierczyni Seminarium Teologicznego, w kwietniu 2003 roku zwróciła się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych z prośbą o pomoc w odzyskaniu księgozbioru odnalezionego w Pradze. Strona czeska zadeklarowała chęć zwrotu. W oparciu o stosowną umowę przekazanie przez stronę czeską 40 zabytków zidentyfikowanych w Bibliotece Narodowej odbyło się w Pradze w czasie oficjalnej wizyty Prezydenta RP w dniu 7 grudnia 2004 r. Zaraz potem rękopisy i inkunabuły przekazane zostały do Wrocławia. Gmina Żydowska złożyła je w depozycie w Bibliotece Uniwersyteckiej.
Oprac. M. Kuhnke
