Pieter de Grebber (ur. ok. 1600)
„Portret czytającego mężczyzny”
1. ćw. XVII w.
olej na desce 69,8 cm. x 50,8 cm.

Holenderski malarz Pieter F. de Grebber początkowo kształcił się w pracowni swego ojca  - Fransa, a następnie u Hendricka Goltziusa, malarza którego sztuka wywarła istotny wpływ na ukształtowanie się stylu harlemskich klasycystów. Znajomość młodego de Grebbera z Peterem Rubensem przyczyniła się do ukształtowania osobowość i charakteru wczesnych prac artysty. Nie wiadomo dokładnie kiedy de Grebber namalował ”Portret czytającego mężczyzny”, ale przyjmuje się, że pod koniec lat 20-tych XVII w.

W roku 1917 obraz nabył na aukcji w Berlinie Abe Gutnajer, jeden z najbardziej znanych w okresie dwudziestolecia międzywojennego warszawskich antykwariuszy. Nie przeznaczył go jednak do sprzedaży, ale pozostawił w swoim mieszkaniu. Wszystko wskazuje na to, że zabrał obraz w czasie przymusowego przesiedlenia do getta. W lipcu 1943 r.  Gutmajer wraz z całą rodziną został zamordowany przez Niemców, a jego mieszkanie obrabowane. Wówczas skradziony został ”Portret czytającego mężczyzny”.

W marcu 2006 r. obraz wystawiony został na aukcji w londyńskim domu aukcyjnym Christie´s. Jednak eksperci The Art Loss Register, międzynarodowej firmy zajmującej się poszukiwaniem zrabowanych dzieł ustalili, że figuruje on na liście strat wojennych, zarówno tej publikowanej w internecie, jak i wydanej w formie książkowej w 2000 r. Za pośrednictwem polskiej placówki dyplomatycznej udało się wstrzymać licytację i odnaleźć prawowitych spadkobierców antykwariusza. MSZ prowadziło żmudne negocjacje z anonimowym posiadaczem dzieła, w celu odzyskania portretu. Zakończyły się one dopiero 27 marca 2008 r. symbolicznym przekazaniem ”Portret czytającego mężczyzny” rodzinie Gutmajerów. Uroczystości tej, zorganizowanej w ambasadzie RP w Londynie, towarzyszyła konferencja prasowa, w której wzięli udział, poza dziennikarzami, przedstawiciele diaspory żydowskiej w Wielkiej Brytanii oraz liczących się instytucji kulturalnych. W rezultacie porozumienia, jakie zapadło między stronami oraz zgodnie z wolą spadkobierców, w dniu 25 kwietnia 2008 r. obraz został sprzedany wspólnie przez jego posiadacza oraz rodzinę Gutnajerów.

Opracowała: M. Kuhnke