Adriaen Brouwer (1605/6-1638),
Chłopi w karczmie
olej, blacha miedziana 17,5 x 23 cm.
Odzyskany obraz, dzieło wybitnego malarza portretów, pejzaży i scen rodzajowych, jednego z czołowych postaci siedemnastowiecznej sztuki flamandzko-holenderskiej, nabyty został w 1933 roku przez Muzeum Narodowe w Warszawie ze zbiorów Straussa w Wiedniu i zapisany w inwentarzu muzealnym pod nr 76484. Do momentu wybuchu II wojny światowej eksponowano go w Muzeum.
Z uwagi na wysoką wartość artystyczną dzieła, zaraz po zajęciu Warszawy Niemcy przeznaczyli obraz do wywozu do Rzeszy, o czym świadczy zamieszczenie go w wydanym we Wrocławiu w roku 1940 katalogu Sichergestellte Kunstwerke im Generalgouvernement (zawierał on wykaz 521 dzieł sztuki w zbiorach publicznych i prywatnych na terenie General-nego Gubernatorstwa przeznaczonych dla tworzonego przez Hitlera muzeum w Linzu). Z zachowanej dokumentacji wynika, że dzieło Brouwera zostało wywiezione do Rzeszy zaraz na początku wojny.
Po zakończeniu działań wojennych nie udało się obrazu odnaleźć w czasie prowadzo-nej akcji rewindykacyjnej na terenach stref okupacyjnych Niemiec. Stąd też opublikowany został w katalogu opracowanym przez Władysława Tomkiewicza Katalogu obrazów wywie-zionych z Polski przez okupantów niemieckich w latach 1939-1945, wydanym w 1949 roku.
Obraz wypłynął 1997 roku w domu aukcyjnym Christie's w Londynie. Zakupił go wówczas znany londyński marszand Johnny van Haeften, aby następnie odsprzedać go fran-cuskiemu kolekcjonerowi. Już przy tej okazji obraz zauważony został przez specjalistów z Muzeum Narodowego, ale uznano go wówczas za replikę obrazu warszawskiego z powodu pewnych różnic wynikających z analizy porównawczej jego fotografii przedwojennej oraz współczesnej, zamieszczonej w katalogu aukcyjnym. Dalsze analizy wykazały jednak później, iż różnice te wyniknęły z przemalowań dokonanych zapewne podczas konserwacji.
Po dokonaniu tych ustaleń Muzeum Narodowe zwróciło się o pomoc w odzyskaniu dzieła do Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W wyniku jego działalności i zabiegów Amba-sadora RP w Londynie, w tym przede wszystkim dzięki przedstawieniu odpowiedniej doku-mentacji, J. van Haeften odkupił obraz od kolekcjonera, któremu go sprzedał, a następnie przekazał prawowitemu właścicielowi. Obecnie jest to jedyny obraz Adriaena Brouwera w polskich zbiorach publicznych.
Oprac. M. Kuhnke