Wnioski eksportowe oceniane są przez MSZ pod kątem zgodności z Kryteriami w eksporcie uzbrojenia UE, które na mocy
Wspólnego Stanowiska Rady nr 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. stanowią prawo wspólnotowe i mają charakter prawnie wiążący dla państw członkowskich. Wspólne Stanowisko Rady 2008/944/WPZiB określa ogólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, jakie państwa członkowskie UE oraz inne państwa zobowiązujące się do ich przestrzegania, powinny stosować w procesie udzielania zezwoleń na transfery uzbrojenia.
Kryteria w eksporcie uzbrojenia UE – skrót (szczegółowy opis kryteriów - tutaj):
-
Poszanowanie międzynarodowych zobowiązań państw członkowskich, w szczególności sankcji przyjętych przez Radę Bezpieczeństwa ONZ lub Unię Europejską, porozumień o nierozprzestrzenianiu i w innych sprawach, jak również innych zobowiązań międzynarodowych (lista sankcji –
tutaj).
-
Poszanowanie praw człowieka w państwie końcowego przeznaczenia, jak również poszanowanie przez to państwo międzynarodowego prawa humanitarnego.
-
Wewnętrzna sytuacja w państwie końcowego przeznaczenia wynikająca z napięć lub konfliktów zbrojnych.
-
Zachowanie pokoju, bezpieczeństwa i stabilności w regionie.
-
Bezpieczeństwo narodowe państw członkowskich i terytoriów, za których stosunki zewnętrzne państwa członkowskie są odpowiedzialne oraz bezpieczeństwo państw zaprzyjaźnionych i sprzymierzonych.
-
Zachowanie się państwa kupującego wobec społeczności międzynarodowej, a w szczególności: jego nastawienie do terroryzmu, charakter jego sojuszy i poszanowanie przez niego prawa międzynarodowego.
-
Istnienie ryzyka, że nastąpi zmiana przeznaczenia technologii wojskowej lub sprzętu wojskowego w państwie kupującym lub dojdzie do jego ponownego wywozu na niepożądanych warunkach.
-
Zgodność wywożonych technologii wojskowych i sprzętu wojskowego z technicznymi i ekonomicznymi możliwościami państwa odbiorcy, uwzględniając fakt, że pożądane jest, by państwa zaspokajały swoje uzasadnione potrzeby bezpieczeństwa i obronności przy jak najmniejszym przeznaczeniu zasobów ludzkich i gospodarczych na rzecz uzbrojenia.
Przewodnik do wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB zawierający wytyczne dotyczące wykładni wspólnych kryteriów oraz stosowania artykułów zawartych we wspólnym stanowisku – tutaj.
Ponadto zgodnie z zapisem art. 15 Ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (tekst jednolity - tutaj) brana jest pod uwagę zgodność rozważanej transakcji z:
a) potrzebami obronności lub bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej;
b) zobowiązaniami Rzeczypospolitej Polskiej wynikającymi z umów i porozumień międzynarodowych oraz z zobowiązań sojuszniczych,
w tym dotyczących nierozprzestrzeniania i kontroli towarów o znaczeniu strategicznym.
Wśród zobowiązań wymienionych w kryterium 1 kryteriów UE oraz art. 15 Ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą można wymienić następujące:
-
Zakaz eksportu min przeciwpiechotnych obejmujący wszystkie państwa świata zgodnie z
Konwencją o zakazie min przeciwpiechotnych oraz o ich zniszczeniu z 1997 r. (więcej informacji –
tutaj);
-
Sankcje regionalne:
a. Ograniczenia
ECOWAS dotyczące 15 krajów zachodnioafrykańskich,
b. ograniczenia w zakresie technologii jądrowych w eksporcie do Indii i Pakistanu;
-
Kryteria
OBWE dotyczące najlepszych praktyk dot. broni strzeleckiej i lekkiej:
a. Najlepsze praktyki dotyczące kontroli pośrednictwa w handlu uzbrojeniem,
b. Najlepsze praktyki dotyczące kontroli eksportu broni strzeleckiej i lekkiej,
c. Najlepsze praktyki dotyczące definicji i wskaźników występowania nadwyżek broni strzeleckiej i lekkiej,
d. Najlepsze praktyki dotyczące krajowych procedur zarządzania i bezpieczeństwa składowania uzbrojenia, w tym dotyczące MANPADS.
-
Kryteria Porozumienia z Wassenaar dotyczące najlepszych praktyk w handlu uzbrojeniem:
a. Przeciwdziałanie destabilizującej akumulacji broni konwencjonalnej,
b. Najlepsze praktyki dot. legislacji w obszarze pośrednictwa w handlu bronią,
c. Najlepsze praktyki w eksporcie broni strzeleckiej i lekkiej,
d. Najlepsze praktyki dot. eksportu przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych (MANPADS),
-
Najlepsze praktyki dot. zapobiegania destabilizującym transferom broni strzeleckiej i lekkiej drogą powietrzną,
-
Najlepsze praktyki dot. licencjonowania obrotu towarami podwójnego zastosowania.
W procesie przygotowywania opinii MSZ prowadzi konsultacje ze swoimi partnerami z innych państw w ramach systemu wymiany informacji pomiędzy członkami UE (patrz Wspólne Stanowisko Rady nr 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r.), z departamentami terytorialnymi w MSZ oraz z placówkami zagranicznymi. Korzysta także z archiwów i baz danych własnych, unijnych oraz reżimów kontrolnych zawierających zapisy dotychczasowych transakcji oraz różne dane historyczne.
Dzięki temu każda opinia jest przygotowana w oparciu o aktualne informacje dotyczące sytuacji politycznej i społeczno-ekonomicznej w kraju oraz w regionie, w którym wykorzystywane będzie uzbrojenie lub towar podwójnego zastosowania. Uwzględnione zostają także dotychczasowe doświadczenia związane z transferami dla danego państwa lub podmiotu biznesowego.