Istotą sankcji międzynarodowych jest to, iż podejmowane są one przez państwa kolektywnie – zazwyczaj poprzez działania na forum organizacji międzynarodowej. W ten sposób Rada Bezpieczeństwa ONZ nakłada sankcje międzynarodowe - na podstawie rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych wszystkie państwa są zobowiązane do ich wykonywania. Unia Europejska także nakłada tzw. autonomiczne sankcje międzynarodowe – dzieje się to w celu zagwarantowania wypełniania celów Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB), określonych w art. 24 Traktatu o Unii Europejskiej (dawny artykuł 11 TUE). Te cele to:

• ochrona wspólnych wartości, podstawowych interesów, niezawisłości i integralności Unii, zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych;
• umacnianie bezpieczeństwa Unii we wszelkich formach;
• utrzymanie pokoju i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych oraz Aktu Końcowego z Helsinek i celami Karty Paryskiej, w tym dotyczącymi granic zewnętrznych;
• popieranie współpracy międzynarodowej;
• rozwijanie oraz umacnianie demokracji i państwa prawnego, a także poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności.

W celu implementacji i przyjęcia sankcji międzynarodowych Rada Unii Europejskiej przyjmuje w pierwszej kolejności decyzję a następnie w niektórych przypadkach, gdy konieczne jest uregulowanie sprawy poprzez prawo unijne, rozporządzenie.

Sankcje międzynarodowe obejmują szeroki wachlarz działań – od sankcji dyplomatycznych polegających np. na ograniczeniu kontaktów między państwami, do sytuacji wyjątkowych, w których społeczność międzynarodowa decyduje się na zastosowanie totalnej izolacji danego państwa poprzez embargo handlowe, zakaz komunikacji lotniczej, ograniczenie w ruchu osobowym itd. Od końca lat 90-tych stosuje się również tzw. „mądre sankcje” („smart sanctions”), które skierowane są nie tylko do państw ale również w stosunku do osób fizycznych odpowiedzialnych za politykę danego państwa sprzeczną z prawem międzynarodowym. Na podstawie tych sankcji zazwyczaj zamraża się środki finansowe tych osób oraz wprowadza ograniczenia w podróżowaniu.

Najważniejsze rodzaje sankcji stosowanych przez Unię Europejską to:

• sankcje dyplomatyczne (np. wydalenie dyplomatów, zawieszenie wizyt dyplomatycznych),
• zawieszenie współpracy z danym państwem,
• sankcje ekonomiczne (ogólne lub szczególne sankcje gospodarcze, embargo na uzbrojenie),
• sankcje finansowe,
• zawieszenie połączeń lotniczych,
• bojkot imprez kulturalnych lub sportowych,ograniczenia dotyczące  ruchu osobowego.